Waluty dobre, waluty złe...

Nie­daw­no na­pi­sa­łem 5 no­tek blo­go­wy­ch, wy­ja­śnia­ją­cy­ch jak dzia­ła współ­cze­śnie do­mi­nu­ją­cy sys­tem ban­ko­wy opar­ty na wa­lu­ta­ch fi­du­cjar­ny­ch i kre­acji pie­nią­dza z po­wie­trza przez kre­dyt:

• Część 1: Pieniądz z powietrza i handel czasem
• Część 2: Kreacja waluty z powietrza, z niczego, ex nihilo
• Część 3: Tajemnica półtora biliona złotych, których nie ma w żadnym sejfie
• Część 4: Dlaczego rozsądni ludzie nie rozumieją pieniądza bankowego?
• Część 5: Kreacja waluty fiducjarnej z powietrza przez kredyt!

  To by­ło o tym, jak je­st, a te­raz bę­dzie o tym, dla­cze­go tak je­st, ja­ki to ma sens, po co to je­st i o tym, jak być po­win­no.

Dwa świa­ty pie­nią­dza. Jed­na wa­lu­ta nie­za­leż­na kon­tra świat wa­lut fi­du­cjar­ny­ch.

  Nie ist­nie­je naj­lep­szy pie­nią­dz w ogó­le. Ist­nie­ją róż­ne po­rząd­ki pie­nięż­ne, któ­re roz­wią­zu­ją róż­ne pro­ble­my cy­wi­li­za­cyj­ne. Świat jed­nej, nie­za­leż­nej wa­lu­ty, ta­kiej jak zło­to, ja­ki ist­niał daw­niej oraz współ­cze­sny świat wa­lut fi­du­cjar­ny­ch nie są wa­rian­ta­mi te­go sa­me­go sys­te­mu. To są dwa od­mien­ne spo­so­by or­ga­ni­za­cji cza­su, ry­zy­ka i od­po­wie­dzial­no­ści.

  Zro­zu­mie­nie ich róż­nic nie po­le­ga na wska­za­niu zwy­cięz­cy. Po­le­ga na uświa­do­mie­niu so­bie, ja­kie kosz­ty i ja­kie ko­rzy­ści każ­dy z ty­ch świa­tów nie­uchron­nie ge­ne­ru­je.

Świat jed­nej wa­lu­ty nie­za­leż­nej.

  Wy­obraź­my so­bie świat, w któ­rym ist­nie­je tyl­ko jed­na wa­lu­ta, cał­ko­wi­cie nie­za­leż­na od wła­dzy, ban­ków i de­cy­zji po­li­tycz­ny­ch. Mo­że to być zło­to. Mo­że to być bit­co­in. Istot­ne nie je­st two­rzy­wo, le­cz fakt, że po­daż tej wa­lu­ty nie pod­le­ga czy­jej­kol­wiek wo­li.

  W ta­kim świe­cie pie­nią­dz je­st fak­tem ze­wnętrz­nym wo­bec spo­łe­czeń­stwa. Nie da się go za­de­kre­to­wać. Nie da się go ra­to­wać. Nie da się go roz­mno­żyć de­cy­zją ad­mi­ni­stra­cyj­ną. Je­st, ja­ki je­st.

  Za­le­tą te­go świa­ta je­st czy­sto­ść in­for­ma­cji ce­no­wej. Ce­ny od­zwier­cie­dla­ją re­al­ną rzad­ko­ść za­so­bów. Ka­pi­tał po­cho­dzi z rze­czy­wi­sty­ch oszczęd­no­ści, czy­li z prze­szłej pro­duk­cji. In­we­sty­cje są fi­nan­so­wa­ne tyl­ko wte­dy, gdy ktoś wcze­śniej zre­zy­gno­wał z kon­sump­cji.

  To je­st świat twar­dej se­lek­cji. Pro­jek­ty złe od­pa­da­ją szyb­ko. Pro­jek­ty do­bre prze­trwa­ją, ale mu­szą udo­wod­nić swo­ją war­to­ść bez pro­tez kre­dy­to­wy­ch. Nie da się sys­te­mo­wo ukry­wać błę­dów. Nie da się prze­rzu­cać ich na przy­szło­ść bez­po­śred­nio, bo przy­szło­ść nie da­je się za­dłu­żyć bez zgo­dy po­sia­da­czy ka­pi­ta­łu.

  Ten świat pre­miu­je sta­bil­no­ść, dłu­go­ter­mi­no­we my­śle­nie i od­po­wie­dzial­no­ść. Chro­ni przed bań­ka­mi i przed ma­so­wym mar­no­traw­stwem ka­pi­ta­łu. Ma jed­nak swo­ją ce­nę.

  Ce­na ta to sztyw­no­ść cza­so­wa. Roz­wój je­st wol­niej­szy. In­fra­struk­tu­ra po­wsta­je do­pie­ro wte­dy, gdy ist­nie­je na nią re­al­ne fi­nan­so­wa­nie wzię­te z wcze­śniej­szy zy­sków i oszczęd­no­ści. Pro­jek­ty o bar­dzo dłu­gim okre­sie zwro­tu są trud­ne do uru­cho­mie­nia. In­no­wa­cja ist­nie­je, ale je­st kosz­tow­na i ostro se­lek­cjo­no­wa­na.

  To je­st świat, któ­ry mie­rzy prze­szło­ść. Nie po­tra­fi ła­two an­ty­cy­po­wać przy­szło­ści.

Świat wa­lut fi­du­cjar­ny­ch.

  Dru­gi świat to świat, któ­ry zna­my dziś, któ­ry wy­ewo­lu­ował z te­go po­przed­nie­go, two­rząc dłu­gi okres po­śred­ni. Pie­nią­dz nie je­st tu fak­tem na­tu­ral­nym ani al­go­ryt­micz­nym. Je­st in­sty­tu­cją praw­ną. Je­go ilo­ść mo­że być do­wol­nie kre­owa­na. Przy­szło­ść mo­że być fi­nan­so­wa­na z wy­prze­dze­niem.

  Ten świat opie­ra się na kre­dy­cie. Kre­dyt je­st tu na­rzę­dziem wcią­ga­nia przy­szłej pro­duk­cji do te­raź­niej­szo­ści. Czas zo­sta­je ska­pi­ta­li­zo­wa­ny. Ry­zy­ko zo­sta­je roz­pro­szo­ne. Ska­la dzia­ła­nia gwał­tow­nie ro­śnie.

  Za­le­tą te­go świa­ta je­st ak­ce­le­ra­cja roz­wo­ju. In­fra­struk­tu­ra mo­że po­wsta­wać, za­nim po­ja­wi się na nią bie­żą­cy po­pyt. In­no­wa­cje mo­gą być fi­nan­so­wa­ne mi­mo nie­pew­no­ści. Spo­łe­czeń­stwo mo­że po­dej­mo­wać pro­jek­ty, któ­re prze­kra­cza­ją moż­li­wo­ści pro­ste­go na­gro­ma­dze­nia oszczęd­no­ści.

  To je­st świat eks­pan­sji. Świat, któ­ry po­zwo­lił na prze­my­sł, elek­try­fi­ka­cję, urba­ni­za­cję, glo­bal­ne sie­ci trans­por­tu i ko­mu­ni­ka­cji. Jed­nak i ten świat ma swo­ją ce­nę.

  Ce­na ta to znie­kształ­ce­nie in­for­ma­cji. Kre­dyt ukry­ty w pie­nią­dzu za­cie­ra gra­ni­cę mię­dzy oszczęd­no­ścią a dłu­giem. Ce­ny prze­sta­ją być czy­stym sy­gna­łem rzad­ko­ści. Błę­dy mo­gą być ma­sko­wa­ne przez dal­szą eks­pan­sję. Ry­zy­ko by­wa prze­su­wa­ne po­za ty­ch, któ­rzy je pod­ję­li.

  W tym świe­cie moż­li­we je­st ży­cie po­nad stan ca­ły­ch pań­stw. Moż­li­we je­st prze­rzu­ca­nie kosz­tów na przy­szłe po­ko­le­nia. Moż­li­we są cy­kle bo­omów i za­ła­mań, in­fla­cja ak­ty­wów i chro­nicz­ne za­dłu­że­nie. To je­st świat, któ­ry pro­gno­zu­je przy­szło­ść, ale czę­sto ro­bi to źle.

Róż­ni­ca fun­da­men­tal­na.

  Świat jed­nej wa­lu­ty nie­za­leż­nej mie­rzy prze­szłą pro­duk­cję. Świat wa­lut fi­du­cjar­ny­ch han­dlu­je przy­szło­ścią. Pierw­szy świat chro­ni praw­dę cen. Dru­gi świat ku­pu­je czas. Pierw­szy świat mi­ni­ma­li­zu­je błę­dy. Dru­gi świat mak­sy­ma­li­zu­je tem­po.

  Nie da się mieć jed­no­cze­śnie twar­de­go pie­nią­dza, ta­nie­go kre­dy­tu, bra­ku cy­kli i szyb­kie­go roz­wo­ju. Każ­dy sys­tem wy­bie­ra in­ny ze­staw kom­pro­mi­sów.

Klu­czo­we py­ta­nie.

  Pro­ble­mem współ­cze­sne­go świa­ta nie je­st to, że wy­brał wa­lu­ty fi­du­cjar­ne. Pro­ble­mem je­st to, że uczy­nił ten wy­bór mo­no­po­lem. Ode­brał moż­li­wo­ść po­rów­na­nia. Ode­brał moż­li­wo­ść uciecz­ki. Ode­brał moż­li­wo­ść eks­pe­ry­men­tu.

  Py­ta­nie nie brz­mi więc: któ­ry z ty­ch świa­tów je­st lep­szy? Py­ta­nie brz­mi: czy je­den z ni­ch mu­si być je­dy­nym?

  I to py­ta­nie pro­wa­dzi do kon­ku­ren­cji wa­lut, roz­dzie­le­nia pie­nią­dza od kre­dy­tu — i do świa­ta, w któ­rym róż­ne mo­de­le cza­su mo­gą współ­ist­nieć, za­mia­st wza­jem­nie się wy­klu­czać.

Pro­blem mo­no­po­lu i przy­mu­su.

  Współ­cze­sna tra­ge­dia eko­no­micz­na nie po­le­ga na sa­mym ist­nie­niu pie­nią­dza fi­du­cjar­ne­go. Po­le­ga na tym, że pań­stwa uczy­ni­ły go mo­no­po­lem. Po­przez sys­tem po­dat­ko­wy (po­dat­ki płat­ne tyl­ko w wa­lu­cie kra­jo­wej) oraz pra­wa o praw­nym środ­ku płat­ni­czym, ode­bra­no nam moż­li­wo­ść wy­bo­ru fun­da­men­tu, na któ­rym chce­my bu­do­wać swo­ją przy­szło­ść.

  Obec­nie je­ste­śmy zmu­sze­ni uczest­ni­czyć w han­dlu przy­szło­ścią, na­wet je­śli chce­my tyl­ko za­bez­pie­czyć owo­ce na­szej prze­szłej pra­cy. Nie ma­my bez­piecz­ne­go por­tu.

Po­stu­lat: kon­ku­ren­cja za­mia­st mo­no­po­lu.

  Roz­wią­za­niem nie je­st po­wrót do śre­dnio­wie­cza i za­ka­za­nie kre­dy­tu, roz­wią­za­niem nie je­st wa­lu­ta opar­ta na zło­cie, roz­wią­za­niem nie je­st re­for­mo­wa­nie obec­ne­go sys­te­mu ban­ko­we­go, któ­ry mo­że ulec wiel­kie­mu kra­cho­wi. Roz­wią­za­niem je­st kon­ku­ren­cja wa­lut. Gdy­by­śmy po­zwo­li­li na współ­ist­nie­nie obu ty­ch świa­tów, za­dzia­ła­ło­by pra­wo eko­no­micz­ne w swo­jej naj­zdrow­szej for­mie: lu­dzie trzy­ma­li­by oszczęd­no­ści w wa­lu­cie nie­za­leż­nej (chro­niąc si­łę na­byw­czą i praw­dę swo­jej pra­cy) oraz bra­li­by kre­dy­ty i fi­nan­so­wa­li­by ry­zy­kow­ne przed­się­wzię­cia w wa­lu­cie fi­du­cjar­nej. Do­dat­ko­wo mo­gli­by­śmy ope­ro­wać wiel­ką róż­no­rod­no­ścią kryp­to­wa­lut, któ­re ma­ją wszyst­kie za­le­ty zło­ta i wa­lut fiat, a nie ma­ją ich wad.

  Ta­ka kon­ku­ren­cja zmu­si­ła­by emi­ten­tów wa­lut fi­du­cjar­ny­ch do dys­cy­pli­ny. Gdy­by ban­ki cen­tral­ne wie­dzia­ły, że w każ­dej chwi­li oby­wa­te­le mo­gą uciec do twar­de­go pie­nią­dza — zło­ta lub bit­co­ina, nie mo­gły­by bez­kar­nie nisz­czyć war­to­ści wa­lu­ty i gra­bić lu­dzi ukry­tym po­dat­kiem in­fla­cyj­nym. Sys­te­my te, za­mia­st się wy­klu­czać, peł­ni­ły­by funk­cję bez­piecz­ni­ków. Z każ­de­go ry­nek wy­cią­gnął­by to, co naj­lep­sze.

Kryptowaluty.

  Do­dat­ko­wo mo­gło­by się oka­zać, że wa­lu­ty fi­du­cjar­ne nie mu­szą wca­le być opar­te o pra­wo i pań­stwo, nie mu­szą mieć kon­tro­le­ra, któ­ry pod­le­ga ko­rup­cji i po­ku­som po­li­tycz­nym.

  Bit­co­in ma al­go­ryt­micz­ne, ma­te­ma­tycz­ne, kryp­to­gra­ficz­ne ogra­ni­cze­nie po­da­ży. Więc nie moż­na go kre­ować przez kre­dyt tak jak wa­lu­ty fi­du­cjar­ne. Jed­nak moż­na stwo­rzyć ta­ki al­go­rytm, że to bę­dzie moż­li­we, że po­daż tej wa­lu­ty bę­dzie ro­sła i ma­la­ła w za­leż­no­ści od ak­cji kre­dy­to­wy­ch, tak by to od­po­wia­da­ło re­al­nym po­trze­bom go­spo­dar­ki, ale ta­ki al­go­rytm, któ­ry nie bę­dzie pod­le­gał wpły­wom po­li­tycz­nym ani żad­nym in­nym — je­go za­cho­wa­nie bę­dzie z gó­ry zna­ne, tak jak je­st to z bit­co­inem. Na block­cha­inie moż­na oprzeć wie­le róż­ny­ch kon­cep­cji wa­lu­to­wy­ch.

Grzegorz GPS Świderski
t.me
twitter.com
youtube.com

Tagi: gps65, ekonomia, polityka, waluta fiat, system bankowy, złoto, dług, kredyt, czas, cywilizacja, finanse, kryptowaluty.