Z okazji wczorajszego święta gdzieniegdzie w internecie wisi refren popularnej żurawiejki „Szable do boju, lance w dłoń”. M.in. jako tytuł na frondzie.pl. Nie mówiąc, że choćby Kukiz też tak od dawna śpiewa.
Chyba jednak powinno być na odwrót: „Lance do boju, szable w dłoń”.
Zarówno „szable do boju”, „lance do boju”, „szable w dłoń” jak i „lance w dłoń” to wyrażenia w polszczyźnie jak najbardziej poprawne. M.in. każde z czterech oznaczać może komendy wojskowe w kawalerii. A zatem na pierwszy rzut oka jedna i druga kombinacja byłyby poniekąd sensowne.
Warto jednak przyjrzeć się kontekstowi. W znanej żurawiejce chodzi o hasło do pościgu i do ataku („Bolszewika goń, goń, goń!"), będące skądinąd równocześnie refrenem do żartobliwych, prześmiewczych, nieraz wulgarnych kupletów.
„Lance do boju” jak i „szable do boju” to komendy jednoznacznie związane z hasłem ataku. Do popularnej żurawiejki pasowałoby jedno i drugie. No, ale jeśli „lance do boju” to wtedy „szable w dłoń”, a jeśli „szable do boju” to wtedy „lance w dłoń”.
Czy jednak tak samo pasuje „Szable w dłoń” i „Lance w dłoń”?
Komenda „Lance w dłoń” oznacza w kawalerii komendę „Baczność”. „Lance w dłoń” – to także postawa przyjmowana bez komendy z początkiem marszu oddziału.
W kontekście popularnej żurawiejki jakoś nie pasuje. No bo chyba nie o jakieś musztrowanie i przyjmowanie postawy zasadniczej w żurawiejce chodzi. Czyli jak już „lance”, to raczej nie „w dłoń” ale „do boju”.
„Szable w dłoń” – wprawdzie też może oznaczać ułańskie „Baczność” (postawa zasadnicza z szablą dobytą) ale równie dobrze oznaczać może nie tyle komendę co po prostu stare, znane zawołanie, sięgające RP szlacheckiej i utrwalone w języku potocznym. Po prostu „Szable w dłoń!” w znaczeniu „Chwytajmy za szable!”.
A zatem, skoro mogło by być i „Szable do boju” i „Szable w dłoń”, ale równocześnie raczej pasuje „Lance do boju” aniżeli „Lance w dłoń”, to w sumie wychodziłoby na to, że „Lance do boju, szable w dłoń”.
Wykonanie komend: Szable w dłoń. Szable do boju. Lance w dłoń - konno. - rys. z Regulaminu kawalerii. 1933, (za: lucznictwokonne.pl)
Poniżej:
Do boju lance - na filmie zamieszczonym na youtube przez stowarzyszenie Arsenał: