W Berlinie od dwóch tygodni mówi się o tym szeptem, jakby ktoś zostawił otwarte okno na wschodzie i wiatr wreszcie wszedł do salonu. AfD w Saksonii-Anhalt wzięła prawie czterdzieści cztery procent. Nie wzięła jeszcze rządu, nie wzięła Berlina, nie wzięła kanclerza. Wzięła jednak coś trudniejszego do zmierzenia: poczucie, że historia skończyła się po właściwej stronie — znów jest tylko umową, a nie prawem natury.
Dziś, w niedzielę 20 września, ta umowa idzie do urn. Głosują dwa landy: Meklemburgia-Pomorze Przednie i Berlin. To nie są wybory całych Niemiec. Ale od ich wyniku zależy, czy kanclerz Merz dostanie chwilę oddechu, czy kolejny cios.
Co mówią ostatnie sondaże:
Meklemburgia-Pomorze Przednie
To walka dwóch partii o pierwsze miejsce.
- SPD: około 35–37 procent
- AfD: około 36–37 procent
Różnica mieści się w błędzie statystycznym. Jeszcze niedawno AfD prowadziła wyraźnie. W ostatnim pomiarze ZDF SPD wyszła minimalnie na prowadzenie. Inny sondaż znów daje pierwsze miejsce AfD. Innymi słowy: nikt nie wie, kto wygra.
Największy dramat jest jednak po stronie CDU, partii Merza. Ma tylko 6–7 procent. Próg wyborczy wynosi 5 procent. Jeśli spadnie poniżej, partia kanclerza może w ogóle nie wejść do parlamentu landu. Tego w powojennych Niemczech jeszcze nie było.
Berlin
Tu nie ma jednego faworyta. Są trzy siły obok siebie:
- Lewica: 21–22 procent
- CDU: 20 procent
- AfD: 18 procent
- Zieloni: 15 procent
- SPD: 12 procent
Co to znaczy? Że obecna koalicja CDU i SPD raczej nie utrzyma większości. Albo rząd zestawi Lewicę z Zielonymi i SPD. Albo CDU spróbuje trójkąta z Zielonymi i SPD. Z AfD nikt koalicji nie zrobi — ale 18 procent w stolicy to i tak skok w górę, prawie dwa razy więcej niż w 2023.
Dlatego dzisiejszy wieczór jest ważny nie tylko dla Schwerina i Berlina. Jeśli Schwesig utrzyma Meklemburgię, Merz może powiedzieć: fala AfD została zatrzymana. Jeśli wygra AfD, po Magdeburgu będzie to drugi land z rzędu. Wtedy spekulacje o końcu kanclerza wrócą tej samej nocy.
W Warszawie nikt nie udaje zdziwienia. Tusk napisał, że z triumfu AfD cieszyć się mogą tylko idioci albo zdrajcy, i nawet ci, którzy Tuska nie znoszą, tym razem kiwnęli głową. Bo Polska czyta Niemcy inaczej niż Niemcy czytają same siebie. Dla Magdeburga to landowe trzęsienie. Dla Gdańska i Westerplatte to pytanie, czy sąsiad znowu zaczyna opowiadać sobie inną historię o winie, Rosji i „normalności”. Dzisiejsze urny nie rozstrzygną tego pytania. Mogą je tylko wyostrzyć.
I w tym samym tygodniu Donald Trump, jakby nie mógł znieść, że Europa ma tylko jeden dramat naraz, dopisał drugi akt. Pentagon rozważa wycofanie z kontynentu dwudziestu pięciu, może czterdziestu tysięcy Amerykanów. Ramstein, Włochy, Hiszpania — tam mają schudnąć bazy. Polska — tam ma przytyć sojusz. „Duże postępy” w sprawie stałej bazy US Army. Lokalizacja wkrótce. W niemieckich tabloidach już krąży nazwa, która brzmi jak żart z mema i jak groźba z mapy: Fort Trump.
Spekulacje piszą się same.
Pierwsza: Ameryka nie odchodzi z Europy. Ameryka się przesuwa. Z kraju, który moralizuje i waha się, do kraju, który płaci prawie pięć procent PKB na armię i ma prezydenta, którego Trump nazywa przyjacielem. Jeśli to prawda, Polska przestaje być wschodnią prowincją NATO.
Druga jest zimniejsza. Trump nie nagradza Polski. Trump karze Merza. Kanclerz skrytykował wojnę z Iranem, popularność spadła do kilkunastu procent, CDU w Meklemburgii może nie wejść nawet do parlamentu. W takiej chwili wyciągnięcie żołnierzy z Niemiec i wsadzenie ich bliżej Wisły to nie tylko strategia. To wiadomość. Lojalność ma adres. A adres sprawdza się przy urnie.
Trzecia spekulacja należy już do Warszawy. Stała baza amerykańska to tarcza. Tarcza waży. Kto ją trzyma, ten mniej może powiedzieć „nie”. Polska przez dekadę marzyła, żeby Ameryka została. Teraz, gdy może zostać na poważnie, zaczyna się pytanie, którego nie zadaje się na wiecach: na jakich warunkach?
Czwarta rodzi się dziś wieczorem, około osiemnastej, gdy ARD i ZDF podadzą pierwsze prognozy. Jeśli Schwesig utrzyma Schwerin, Merz dostanie odroczenie. Jeśli Holm weźmie Meklemburgię po Magdeburgu, spekulacje o Söderze i Wüście wrócą przed kolacją. Jeśli w Berlinie wygra Lewica, stolica pokaże inne Niemcy — rozdarte, nie jednolite. Jeśli AfD będzie trzecia z wynikiem bliskim dwudziestu, nikt już nie powie, że to „tylko landy”.
Niemcy tymczasem robią to, co umieją najlepiej w kryzysie: analizują własny lęk. Obawiają się, że Rosja odczyta ubytek w Ramstein jako zaproszenie. Obawiają się, że Polska, uzbrojona i amerykańska, przestanie ich słuchać w Unii. Obawiają się AfD nie tylko jako partii — ale jako lustra.
A opowieść, jak zawsze między Odrą a Bugiem, jest podwójna. W jednej Polsce stoją amerykańskie hangary i poczucie, że historia tym razem wybrała nas na stronę silniejszych. W drugiej opowieści - w Niemczech pęka kanclerz, wschód głosuje, a sojusznik zza oceanu pakuje walizki nie dlatego, że Europa jest bezpieczna, tylko dlatego, że przestała być posłuszna.
Fortu Trumpa jeszcze nie ma. Rządu AfD w Magdeburgu jeszcze nie ma. Dziś lokale są otwarte, karty jeszcze w kopertach.
Sumując - amerykańskie bazy nad Wisłą i Niemieckie lęki przed tym co już tak tragicznie przerabiali a Europa środkowa przestaje być przedpolem. Staje się środkiem. A środek, jak uczy każda wojna, jest miejscem, w którym sojusze są najgłośniejsze i najbardziej kruche.
Jarosław Banaś
Nie potrzebujemy amerykańskich baz nad Wisłą, zwłaszcza gdy mają być nad Odrą.
Potrzebujemy ich do okupacji Niemiec i na wschód od Niemna.
"na jakich warunkach?" będą bronić Dolnego Śląska?
Na warunkach nie wiecowo a gabinetowo opowiadanych przez Sikorskiego u Sowy i Przyjaciół.
Nie postawimy takich warunków w tej chwili.