Dwa wiodące obozy polityczne w Polsce od lat wzajemnie się oskarżają w sposób dramatycznie mocny. Krytyka jest totalna, moralna, niemal eschatologiczna. A jednak elektorat prawie nie przepływa. Nie widać masowego exodusu z jednej strony na drugą. Ludzie zostają w swoich ławicach. Dlaczego?
Na NaszeBlogi pojawił się tekst *CDN. Co się stanie z nami po śmierci* Autor, jazgdyni, snuje rozważania o reinkarnacji, polach morficznych Sheldrake’a, doświadczeniach bliskiej śmierci i tym, czy świadomość przeżywa ciało. To inny wymiar, ale przy lekturze wrócił mi w pamięci wątek, który w 2024 roku wykorzystałem aby lepiej rozumieć decyzje polityczne. Tu cytowany felieton.
Yuval Noah Harari w książce *Nexus* (2024) i późniejszych wypowiedziach precyzyjniej niż wcześniej opisuje, czym naprawdę są sieci informacyjne. Informacja nie służy przede wszystkim prawdzie. Służy połączeniu. Większość informacji w historii ludzkości była fikcją, iluzją albo urojeniem – i właśnie dlatego łączyła ludzi skuteczniej niż suche fakty. Prawda jest kosztowna, rzadka i wymaga specjalnych instytucji, które świadomie w nią inwestują. W wolnym rynku informacji, a zwłaszcza w sieciach algorytmicznych, prawda tonie pod masą fantazji. Harari podkreśla, że zaawansowane społeczeństwa nadal wpadają w masowe urojenia nie dlatego, że ludzie stali się gorsi, lecz dlatego, że dostają złą informację w złych sieciach. AI, jako nowy, nieorganiczny aktor w tych sieciach, może to tylko przyspieszyć – nie śpi, nie odpoczywa i może generować iluzje, które nie pochodzą nawet z ludzkiej wyobraźni.
Tu wraca analogia z linią naboczną (linia lateralis). U ryb to wyspecjalizowany układ mechanoreceptorów (neuromasty), który wykrywa lokalne zaburzenia przepływu wody. Dzięki niemu ryba wyczuwa ruch sąsiadki w ławicy, zbliżającego się drapieżnika, wiry za ofiarą albo przeszkodę w ciemności. Badania z lat 2024–2026 potwierdzają, że system ten jest niezwykle precyzyjny: neuromasty dostarczają informacji o kierunku i prędkości, a mózg ryby koduje te sygnały względem własnego środka masy, co pozwala na natychmiastową korektę kursu. Ławica skręca, przyspiesza albo nurkuje jako całość – bez lidera, bez debaty, wyłącznie na podstawie wiarygodnego sygnału o realnym zagrożeniu. Ewolucja przez setki milionów lat wyposażyła ryby w linię naboczną, która skutecznie odróżnia prawdziwe niebezpieczeństwo od szumu.
Człowiek też ma swoje „linie naboczne” – tylko że informacyjne. W sieciach urojeniowych, jak je nazywał Harari, powtarzalność nie służy już automatycznie weryfikacji. Algorytmy nagradzają emocję, kontrowersję i klikalność. Redakcje, które kiedyś choćby próbowały pełnić rolę filtrów, oddały pole systemom optymalizującym zaangażowanie. Powtarzanie fałszu nie prowadzi do jego odrzucenia; prowadzi do jego normalizacji. Ludzka ławica reaguje na sygnał, ale sygnał ten coraz rzadziej opisuje realne zagrożenie, a coraz częściej – zagrożenie wyobrażone, podtrzymywane przez własną grupę.
Stąd brak przepływu elektoratu. Nie dlatego, że jedna strona ma rację, a druga nie. Dlatego, że obie ławice słyszą przede wszystkim własne linie naboczne. Skręcają, przyspieszają, dają nura albo pędzą ku powierzchni – nie analizując, nie głosując i nie debatując w sposób, który przekraczałby granicę plemienia. Ryby dzięki linii nabocznej unikają drapieżnika. My, reagując na sygnały, które w dużej mierze są fikcją łączącą nas z „naszymi”, często przyspieszamy prosto w niebezpieczeństwo.
Biologia rozwiązała problem weryfikacji prawdy o zagrożeniu na poziomie organu, który przez setki milionów lat był selekcjonowany wyłącznie pod kątem przeżycia. Nasze systemy informacyjne tego testu jeszcze nie przeszły. I dopóki nie zaczniemy budować sieci, które – wbrew naturalnej skłonności do łączenia przez iluzję – będą inwestować w kosztowną prawdę, polska ławica będzie dalej płynąć tak, jak płynie: głośno, dramatycznie i bez zmiany kursu.
Jarosław Banaś
/poniżej dostępna subskrypcja - ilość miejsc ograniczna./
Tego AI nie poda! Yuval Noah Harari to guru byłego premiera Mateusza Morawieckiego, który wpadł w jego „sieci urojone” jak śliwka w kompot. Sądząc po wpisie nie on jeden 😉😉;-)