Święta miłości kochanej ojczyzny,
Czują cię tylko umysły poczciwe!
Dla ciebie zjadłe smakują trucizny,
Dla ciebie więzy, pęta niezelżywe...
— Ignacy Krasicki, Hymn do miłości ojczyzny (1774)
Od kilku dni — od tragicznych strzałów na krakowskim Rynku — polska przestrzeń publiczna przypomina miejsce, w którym merytoryczne argumenty ostatecznie ustąpiły pola etykietom, a wymiana poglądów przeobraziła się w systematyczne, wzajemne zohydzanie.
Tym językiem nie posługują się już wyłącznie anonimowi użytkownicy internetu. Posługują się nim na co dzień media, politycy, celebryci i utytułowani komentatorzy. Gnida, knur, zdrajca, szczujnia, ściek, szambo, a obok nich patriotyzm i terroryzm używane bezrefleksyjnie jako obelgi — to nie jest już margines debaty.
To stały, powszechny repertuar wypowiedzi publicznych.
Do tego dochodzi zjawisko jeszcze groźniejsze: bezczeszczenie sfery sacrum. Śmierci. Miłości ojczyzny. Kiedyś z powagą mówiło się o ołtarzu ojczyzny.
Dziś to samo słowo „ojczyzna” albo pojęcie „patriotyzm” służą najczęściej do ośmieszania przeciwników lub stawiania im inwektywicznych oskarżeń. Śmierć sześciu osób na Rynku staje się pretekstem do kolejnej rundy wzajemnego poniżania, zanim jeszcze zdążą ucichnąć syreny karetek. Rodzina, w której się ustawicznie kłócimy, przestała być tylko metaforą. Stała się trafnym opisem stanu społecznego, w którym nawet narodowa tragedia nie jest w stanie zatrzymać fali inwektyw.
I tu pojawia się pytanie, które należy postawić wprost: czy w tym kraju został jeszcze ktoś, kogo nie zelżono, nie wyśmiano, nie wyzwano i nie poniżono?
Czy się mylę? Bo jeśli wszyscy już wszystkich nazwali gnidami, zdrajcami albo czymś jeszcze gorszym, to problem nie leży wyłącznie po jednej stronie politycznego sporu. Leży w tym, że język publiczny przestał służyć do opisywania rzeczywistości, a zaczął służyć wyłącznie do zadawania ciosów. I wtedy nawet sacrum śmierci i ołtarz ojczyzny nie mają już dość siły, by nas choć na chwilę powstrzymać.
Jarosław Banaś