Reset jedynym wyjściem w sporze o Trybunał Konstytucyjny?

Nie ulega wątpliwości, że konflikt dotyczący Trybunału Konstytucyjnego powinien zostać jak najszybciej rozwiązany i to w sposób, który byłby do przyjęcia dla stron tego konfliktu.

Część partii politycznych proponuje w tej sytuacji zastosować tzw. reset. Także nasi przedsiębiorcy i środowiska wokół nich funkcjonujące skłaniają się do tego typu rozwiązania, Ostatnio ze swoim pomysłem na ten temat wystąpił think-tank Warsaw Enterprise Institute (WEI). W swoim opublikowanym na ten temat stanowisku WEI podkreślił, że konflikt wokół TK „uderza w wiarygodność Polski i obniża atrakcyjność gospodarczą kraju”. Wobec tego w tej sytuacji „rekomenduje przeprowadzenie resetu konstytucyjnego”.

Według WEI obecnie z jednej strony „rząd przekonuje, że odblokowuje prace Trybunału, i zarzuca dotychczasowemu kierownictwu, wybranemu za poprzedniej władzy, łamanie procedur, a prezydentowi niedopuszczanie do orzekania sędziów, którzy złożyli ślubowanie w Sejmie”. A z drugiej strony „Prezydent i opozycja mówią o siłowym zamachu na niezależny organ konstytucyjny: bez przysięgi odebranej osobiście przez głowę państwa nowo wybrane osoby nie mają prawa orzekać, a zmiana prezesa TK przy asyście policji jest bezprawiem”.

W tej sytuacji WEI „nie zamierza rozstrzygać sporów kompetencyjnych i doktrynalnych. W obliczu pogłębiającego się chaosu koncentrujemy się na jego skutkach dla państwa i gospodarki. W warunkach systemowego zadłużenia, słabnącego złotego, braku rządowej strategii zrównoważenia budżetu i tlącego się konfliktu wokół Narodowego Banku Polskiego kryzys ustrojowy spowoduje ucieczkę kapitału za granicę i dalszą zapaść wyceny obligacji skarbowych. Jedynym trwałym wyjściem z tego klinczu jest reset konstytucyjny, który wymaga porozumienia głównych sił politycznych i odpowiedzialności za państwo większej niż zakłada doraźny interes partyjny”.

Jednocześnie, zwraca uwagę WEI, obecnie „kryzys ustrojowy trafia na najsłabszą od lat kondycję finansów publicznych. Rząd zakłada deficyt sektora na poziomie 7,1 proc. PKB w 2026 i w 2027 r., a deficyt budżetu państwa na przyszły rok na 281,2 mld zł. Według Rady Fiskalnej dług sektora wzrośnie z 59,7 proc. PKB na koniec 2025 r. do 69,5 proc. w 2027 r., a wydatki na odsetki z 2,6 do 3,1 proc. PKB; Rada ocenia, że projekt budżetu pokazuje „trwałą i głęboką nierównowagę finansów publicznych””. 

Ponadto, jak przypomina dalej WEI, „we wrześniu agencja Moody’s obniżyła ocenę wiarygodności kredytowej Polski o jeden stopień, z A2 do A3, i uzasadniła tę decyzję trwałym pogorszeniem stanu finansów publicznych. Warto podkreślić, że agencje ratingowe obok wyników gospodarczych oceniają także jakość instytucji publicznych: im niższa ocena, tym wyższego oprocentowania żądają za pożyczanie pieniędzy państwu”. Zresztą złoty już słabnie: średni kurs euro w tabeli NBP z 6 listopada wyniósł 4,39 zł wobec ok. 4,21 zł na początku roku. 

W tej sytuacji WEI „nie opowiada się po żadnej ze stron konfliktu. Wskazujemy jednak stanowczo, że dalszy brak woli porozumienia doprowadzi do erozji zaufania do państwa, narazi Polskę na kolejne obniżki ratingu i zahamuje inwestycje prywatne. Jedynym trwałym i bezpiecznym dla gospodarki wyjściem z obecnego klinczu jest reset konstytucyjny.

Zmiana Konstytucji wymaga 2/3 głosów w Sejmie i bezwzględnej większości w Senacie, więc żaden obóz nie przeprowadzi jej sam; potrzebna jest wola obu głównych sił politycznych i elementarna odpowiedzialność za państwo. Nowe zasady powinny przewidywać wybór sędziów TK kwalifikowaną większością, jednoznacznie określić rolę prezydenta przy ślubowaniu i jednym aktem rozstrzygnąć o statusie sędziów oraz orzeczeń z lat 2015–2026. Autorytetu Trybunału nie odbuduje się sejmowymi uchwałami, jednostronnymi zarządzeniami ani kordonami policji.

Jak stwierdza WEI na zakończenie, „interpretacje prawne w tym sporze są i pozostaną różne. Gospodarcze skutki chaosu prawnego, czyli wyższą inflację, rosnące odsetki od długu publicznego, słabszą walutę i utracone inwestycje, odczują jednak wszyscy obywatele. Warto, aby rządzący i opozycja wzięli to sobie do serca, zanim rachunek za ich polityczne starcie okaże się dla polskiej gospodarki zbyt wysoki”.