Ostatnia środa była z pewnością szczególnym dniem dla potomków Luciany Frassati Gawrońskiej.
Odbyła się bowiem wówczas uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej na ścianie kamienicy przy warszawskim Nowym Świecie 25, którą jeszcze przed II wojną rozbudowała, wraz ze znajdującym się w głębi posesji Pasażem Italia.
Pamiątkowa tablica jednocześnie przypomina, że Luciana była siostrą Pier Giorgio Frassatiego, beatyfikowanego, a następnie kanonizowanego, przez polskiego papieża, Jana Pawła II. Sama główna bohaterka środowej uroczystości była osobą niezwykle zasłużą dla Polski i Polaków w czasie II wojny światowej.
Rodzina Luciany poprzez Fundację Frassati od lat zabiega także o pełne uregulowanie praw do nieruchomości przy Nowym Świecie, związanych z historią rodziny i przedwojennego Pasażu Italia.
Wagę wydarzenia, w którym sam także brałem udział, podkreślała obecność m.in. ambasador Włoch w Polsce Luca Franchetti Pardo, nuncjusz apostolski w Polsce abp Antonio Guido Filipazzi oraz członkowie rodziny Gawrońskich, jak również m.in. znanego reżysera filmowego, Krzysztofa Zanussiego.
Luciana Frassati urodziła się w 1902 r. w Piemoncie. W 1925 r. poślubiła Jana Gawrońskiego, polskiego dyplomatę, a rok później została właścicielką nieruchomości przy Nowym Świecie 23/25.
Po wybuchu II wojny światowej zaangażowała się w pomoc Polsce. Jako emisariuszka Rządu RP na uchodźstwie przyjeżdżała do okupowanego kraju, przewożąc korespondencję, informacje i środki finansowe dla polskiego podziemia. Pomagała także osobom zagrożonym przez okupanta i interweniowała w sprawie polskich profesorów aresztowanych podczas Sonderaktion Krakau, dzięki czemu większość z nich odzyskała wolność. Uratowała życie również wielu Żydom i była łączniczką pomiędzy ruchem oporu w kraju i rządem RP na emigracji w Londynie.
Za swoją działalność na rzecz Polski została w 1993 r. odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej. Zmarła 7 października 2007 r. w Pollone.
Historia rodziny Frassati-Gawrońskich jest ściśle związana z nieruchomościami przy Nowym Świecie 23 i 25. Niemal dokładnie 100 lat temu, w maju 1926 r. Luciana Frassati-Gawrońska została ich właścicielką. W kolejnych latach powstało tam Caffè Italia, a pod koniec lat 20. rozpoczęto rozbudowę kompleksu i budowę Pasażu Italia. Znajdowały się w nim sklepy, kawiarnia, kino Studio oraz dancing Bodega. Było to jedno z charakterystycznych miejsc przedwojennego Nowego Światu.
Kamienice przy Nowym Świecie 23 i 25 zostały zniszczone w 1944 r., natomiast położony w głębi posesji budynek Pasażu Italia przetrwał wojnę. Po jej zakończeniu nieruchomości należące do Luciany Frassati-Gawrońskiej zostały przejęte i znacjonalizowane na podstawie tzw. dekretu Bieruta.
Po 1989 r. Luciana Frassati-Gawrońska i jej córka Wanda rozpoczęły starania o odzyskanie rodzinnego majątku. Część nieruchomości została zwrócona, jednak sytuacja prawna kompleksu przy Nowym Świecie nie została dotąd w pełni uregulowana.
Jednym z elementów obecnej sytuacji prawnej jest postępowanie prowadzone przez Komisję Weryfikacyjną dot. nieruchomości przy ul. Nowy Świat 23. Postępowanie zostało wszczęte w 2025 r. i dotyczy m.in. decyzji prezydenta Warszawy z 26 maja 2014 r. obejmującej grunt tej nieruchomości. Fundacja „Frassati” jest stroną postępowania.
16 września 2026 r. Komisja poinformowała o kolejnym przedłużeniu terminu załatwienia sprawy – do 16 listopada br. Jako powody wskazano szczególnie skomplikowany charakter sprawy, obszerny materiał dowodowy oraz konieczność zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu.
Z kolei Fundacja Frassati wskazuje, że wieloletnia niepewność dotycząca stanu prawnego nieruchomości utrudnia podejmowanie decyzji dotyczących przyszłości miejsca oraz planów rewitalizacji Pasażu Italia. Jej celem jest doprowadzenie do pełnego uregulowania praw własnościowych związanych z rodzinnym majątkiem Frassati-Gawrońskich oraz zachowanie historycznego dziedzictwa tego miejsca.
Dla Fundacji Frassati historia Luciany, losy rodzinnego majątku oraz przyszłość Pasażu Italia tworzą opowieść o polsko-włoskich związkach, odpowiedzialności za dziedzictwo i potrzebie zachowania pamięci o ludziach oraz miejscach, które współtworzyły historię Warszawy. O odwadze Luciany Frassati-Gawrońskiej, przyjaźni polsko-włoskiej oraz znaczeniu zachowania pamięci o jej historii mówił ambasador Włoch w Polsce:
– Potrzebujemy takich przykładów jak Luciana Frassati-Gawrońska, by przekazywać je przyszłym pokoleniom jako świadectwo tego, że relacje między dwoma krajami umacniają się dzięki zaangażowaniu ludzi, którzy wybierają miłość i współczucie ponad granicami – zaznaczył ambasador Luca Franchetti Pardo.
81 rocznica dekretu Bieruta, który pozbawiał prawa własności w sposób nieskomplikowany, przypadnie 26 października.
Stan prawny przypomina o ciągłości władzy ludowej i jej zdobyczy. Nie po to się władza wyedukowała, by sobie komplikować życie odwoływaniem dekretów.