Chłodna analiza, trafna intuicja i jeden zasadniczy błąd strategiczny.

 Wczoraj na portalu ukazał się wpis GPS-a, który przeszedł praktycznie bez echa a szkoda, bo tekst jest publicystyką wysokiej klasy. Nie dlatego, że jest efektowny, lecz dlatego, że operuje rzadko dziś spotykaną kategorią myślenia czasem strategicznym. Autor nie opisuje wydarzeń, lecz procesy. Nie patrzy na mapę polityczną, tylko na mapę przepływów kapitału, infrastruktury i zależności gospodarczych. I właśnie dlatego ten tekst brzmi tak przekonująco.

 Jego najmocniejsza teza jest niezwykle trafna: w XXI wieku imperia przejmuje się nie czołgami, lecz ekosystemem gospodarczym. To jest dokładnie to, co Chiny robią od dwóch dekad - nie tylko w Afryce czy Ameryce Południowej, ale dziś coraz wyraźniej wobec Rosji. Autor słusznie zauważa, że rosyjski Daleki Wschód staje się częścią chińskiego organizmu gospodarczego niezależnie od formalnej przynależności państwowej. To jest bardzo chiński sposób myślenia o władzy: kontrola funkcji wyprzedza kontrolę flagi.

 W tym punkcie trudno się z nim nie zgodzić. Problem zaczyna się dopiero w momencie, gdy z tej trafnej diagnozy autor wyciąga wnioski dotyczące interesu Europy i Polski. Trafna diagnoza: Chiny wchodzą w Rosję bez jednego wystrzału a wojna na Ukrainie rzeczywiście przyspieszyła proces, który i tak by postępował. Rosja stała się surowcowym zapleczem Chin a juan wchodzi do rozliczeń. Moskwa uzależnia się technologicznie i finansowo od Pekinu a Daleki Wschód jest włączany w chińskie łańcuchy dostaw. To nie jest teoria. To się dzieje.

 Autor ma rację również w tym, że Rosja nie upada spektakularnie. Ona jest powoli wchłaniana przez sprawniejszy organizm. To bardzo trafna obserwacja. Błąd zaczyna się tutaj: „dla Europy to dobrze, nawet jeśli kosztem Chin” Tu publicystyka zaczyna wyprzedzać geostrategię. Autor przyjmuje założenie, że Rosja jest zagrożeniem egzystencjalnym, Chiny jedynie konkurencyjnym. To jest zrozumiałe z perspektywy historycznej Europy Środkowej. Rosja strzela, Chiny handlują. Rosja niszczy, Chiny budują. Ale w skali systemowej jest tu pominięty jeden czynnik, który dla USA jest absolutnie kluczowy, a dla Europy długoterminowo może być równie istotny: połączenie chińskiej gospodarki z rosyjskimi zasobami i niemiecką technologią.

 To jest układ, którego Stany Zjednoczone obawiają się bardziej niż samej Rosji. Bo to byłby najpotężniejszy blok gospodarczy w historii nowoczesnego świata. I właśnie dlatego USA nie postrzegają chińskiej „ekonomicznej kolonizacji” jako neutralnej konkurencji. Postrzegają ją jako potencjalne przekształcenie Europy w strefę zależną od Pekinu. Autor wpisu widzi Chiny jako nieszkodliwego konkurenta. USA zaś widzą w Chinach architekta alternatywnego systemu światowego. To zasadnicza różnica perspektywy.

 Najciekawsza, ale też najbardziej dyskusyjna teza: im dłużej Rosja krwawi, tym lepiej dla Polski To zdanie brzmi brutalnie, ale ma w sobie logiczną konsekwencję. Rosja zużywa potencjał wojskowy poza naszym terytorium. To fakt. Jednak ta logika działa tylko do pewnego momentu. Bo jest drugi efekt, którego autor nie dostrzega: im słabsza staje się Rosja, tym mniej potrzebna staje się Europa dla USA jako teatr równoważenia Chin. A gdy Europa przestaje być strategicznie potrzebna, USA zaczynają patrzeć na nią inaczej. Wtedy rośnie znaczenie Niemiec jako gospodarczego lidera kontynentu, a maleje znaczenie Polski jako wschodniej flanki. I tu pojawia się paradoks: Polsce nie opłaca się ani szybki pokój, ani całkowite załamanie Rosji.

   Polsce opłaca się taka sytuacja, w której Rosja jest trwale osłabiona, ale na tyle realna jako zagrożenie, by USA musiały utrzymywać tu swoją obecność.

To cyniczne, ale geopolitycznie prawdziwe. 

Chiny jako „bezpieczny kolonizator” - teza kusząca, ale niepełna. 

 Autor twierdzi, że kolonializm ekonomiczny można regulować, a wojny nie. To brzmi rozsądnie, ale pomija doświadczenia krajów, które wpadły w pułapkę uzależnienia finansowego od Chin. Tam mechanizmy regulacyjne okazują się słabe, gdy kontrola nad infrastrukturą, kredytem i rynkiem zbytu staje się jednostronna.

 Chiny nie prowadzą wojen w Europie, to prawda. Ale Chiny prowadzą politykę długoterminowej zależności gospodarczej, która może mieć równie poważne skutki dla suwerenności decyzyjnej. Europa nie ma dziś narzędzi, by temu skutecznie przeciwdziałać bez wsparcia USA.

Największa siła wpisu: pokazanie, że wojna na Ukrainie ma skutki wykraczające daleko poza Ukrainę.

 To jest bardzo cenna perspektywa. Autor słusznie pokazuje, że konflikt ten przekształca układ sił nie tylko w Europie Wschodniej, ale w relacji Rosja-Chiny-USA. To myślenie rzadkie i potrzebne.

Największa słabość: fałszywa alternatywa USA vs Chiny z punktu widzenia Polski.

 Dla Polski to nie jest wybór. Z Chinami można handlować. Bezpieczeństwo militarne może zapewnić tylko USA. I to nie jest kwestia sympatii, tylko geografii i struktury NATO. Gdyby Polska „postawiła na Chiny”, nie oznaczałoby to równowagi między mocarstwami. Oznaczałoby to szybkie osłabienie obecności USA i powrót do układu, w którym dominującą rolę w regionie odzyskują Niemcy. A to jest scenariusz, którego polska geopolityka od dwóch dekad próbuje uniknąć.

Reasumując, wpis jest intelektualnie mocny, bo trafnie opisuje proces wchłaniania Rosji przez Chiny i pokazuje, że wojna na Ukrainie ma wymiar znacznie szerszy niż regionalny. Ale w miejscu, gdzie autor przechodzi od diagnozy do wniosków dla Europy i Polski, pojawia się strategiczne uproszczenie.

 Chiny nie są dla Europy neutralnym konkurentem. Rosja nie może być ani zbyt silna, ani całkowicie nieistotna.
A dla Polski dylemat nie brzmi „USA czy Chiny”, tylko: jak korzystać z handlu z Chinami, nie tracąc strategicznej obecności USA i nie wracając do zależności od Niemiec.

I to jest gra dużo bardziej złożona niż ta, którą rysuje autor, choć jego tekst jest znakomitym punktem wyjścia do takiej właśnie, pogłębionej dyskusji.