SAFE, czyli jak złapać prawicę na własną przynętę.

O ludziach, którzy przez rok krzyczeli „pułapka!”, a potem sami do niej weszli.

 Polska polityka przypomina czasem wiejski jarmark. Nie dlatego, że jest ludowa. Nie dlatego, że jest kolorowa. Ale dlatego, że co kilka miesięcy pojawia się ten sam kuglarz z tym samym numerem, a publiczność za każdym razem reaguje tak, jakby widziała go po raz pierwszy. Najpierw rozlega się alarm. Niemcy nadchodzą. Bruksela knuje. Komisja Europejska zaciera ręce. BND już pewnie rozrysowało mapę przyszłego Generalnego Gubernatorstwa. A SAFE? SAFE to oczywiście nie program finansowania przemysłu obronnego, lecz niemiecka machina kolonizacji Polski, która za nasze pieniądze wybuduje niemieckie fabryki, niemieckie czołgi i niemieckie eldorado. Tak przynajmniej można było wyczytać, wysłuchać i obejrzeć przez wiele miesięcy.

 Komentatorzy prześcigali się w wizjach. Jedni widzieli niemieckie koncerny wywożące workami euro. Drudzy opowiadali o francuskich gigantach, które miały pożreć polski przemysł. Trzeci tłumaczyli, że Polacy będą tylko spłacać kredyty, podczas gdy cała reszta Europy będzie się bawić naszym kosztem. Było wszystko. Poza jednym. Faktami.

Najpierw wyrok, potem śledztwo.

 Najzabawniejsze było jednak nie to, że takie teorie powstawały. Najzabawniejsze było to, że dla wielu ludzi nie wymagały żadnych dowodów. Wystarczało powiedzieć: „To unijne.” A publiczność już wiedziała. Winni. „To niemieckie.” Jeszcze bardziej winni. „To popiera Tusk.” Sprawa zamknięta. Wyrok zapadł. Śledztwo stało się zbędne.

 To trochę tak, jakby ktoś zobaczył karetkę pogotowia pod domem sąsiada i natychmiast ogłosił, że trwa tam handel organami. Bez sprawdzania. Bez pytań. Bez chwili zastanowienia. Po co? Przecież emocja jest przyjemniejsza od analizy.

A potem przyszła rzeczywistość.

 I tu zaczęły się schody, bo rzeczywistość ma tę irytującą cechę, że czasem nie czyta internetowych komentarzy. Jeżeli bowiem środki zaczynają trafiać przede wszystkim do polskich przedsiębiorstw, polskich zakładów i polskich producentów, to pojawia się pewien problem. Co zrobić z całą wcześniejszą opowieścią? Jak wytłumaczyć wyborcy, że przez rok opowiadano mu o niemieckim eldorado, a tymczasem kontrakty podpisują polskie firmy? Jak wyjaśnić, że straszono niemieckim przemysłem, a zdjęcia do gazet robi się w polskich halach produkcyjnych? Jak przekonać ludzi, że katastrofa właśnie trwa, skoro jej nie widać? To jest moment szczególnie bolesny, bo wtedy polityczna propaganda zderza się z rzeczywistością. I zwykle przegrywa.

Największa pułapka nie była w SAFE.

 Największa pułapka nie znajdowała się w SAFE. Największa pułapka znajdowała się w głowach ludzi, którzy od początku wiedzieli wszystko. Znali oprocentowanie, zanim je ustalono. Znali beneficjentów, zanim podpisano umowy. Znali skutki, zanim rozpoczęto realizację. Znali katastrofę, zanim wydarzyło się cokolwiek. Polityka jednak jest okrutna dla ludzi przekonanych o własnej nieomylności,bo kiedy rzeczywistość skręca w inną stronę, zostają z pełnymi rękami argumentów, których nikt już nie chce słuchać.

Najgroźniejszym przeciwnikiem nie jest ten, który nas oszukuje. Najgroźniejszy jest ten, który pozwala nam oszukać samych siebie.

Jak wygrywa się wybory.

 I tu dochodzimy do sedna, bo cały spór o SAFE nigdy nie był wyłącznie sporem o SAFE. Był testem politycznego myślenia. Przeciętny wyborca nie śledzi codziennie komisji śledczych. Nie analizuje setek stron dokumentów. Nie ogląda godzinnych debat o procedurach. Ale doskonale rozumie jedno: „Czy pieniądze trafiają do Polski?” „Czy powstają miejsca pracy?” „Czy rozwijają się polskie firmy?” Jeżeli odpowiedź brzmi „tak”, to większość ludzi uznaje sprawę za załatwioną. I właśnie dlatego część prawicy wpadła we własne sidła. Zamiast przygotować się na możliwość, że program okaże się dla Polski korzystny, zbudowano narrację absolutną. Zero odcieni szarości. Tylko katastrofa. Tylko zdrada. Tylko niemiecki spisek. A kiedy katastrofa nie nadeszła, zaczęły się nerwowe wyjaśnienia.

Polityk może pomylić się raz. Problem zaczyna się wtedy, gdy wyborca uznaje, że polityk nie może pomylić się nigdy.

Największy prezent dla rządu.

 Paradoks polega na tym, że największym sprzymierzeńcem koalicji rządzącej nie jest dziś propaganda rządowa. Największym sprzymierzeńcem jest część jej przeciwników. Bo jeśli przez rok opowiada się o niemieckiej grabieży, a potem ludzie widzą polskie kontrakty, to kto wychodzi na niewiarygodnego? Rząd? Czy może ci, którzy przez rok wieszczyli katastrofę? W polityce nie wystarczy mieć rację. Trzeba jeszcze wiedzieć, kiedy można jej bronić. I kiedy warto zachować ostrożność.

Lekcja, której nikt nie chce odrobić.

 Najbardziej zdumiewające jest jednak coś innego. Ta historia wydarzyła się już wiele razy. Zmieniały się nazwy programów. Zmieniały się nazwiska polityków. Zmieniały się hasła. Ale mechanizm pozostawał identyczny. Najpierw wielkie emocje. Potem wielkie przepowiednie. Następnie rzeczywistość. Na końcu zaś zdziwienie. Ogromne zdziwienie. Jak to możliwe, że społeczeństwo nie uwierzyło?

Człowieka można oszukać raz. Można oszukać dwa razy. Ale jeśli regularnie daje się nabierać na ten sam numer, to problem przestaje być polityczny, a zaczyna być edukacyjny.

A to dopiero początek.

 Najciekawsze jednak dopiero przed nami, bo SAFE może okazać się jedynie pierwszym aktem znacznie większego przedstawienia. Jeżeli bowiem ktoś potrafił rozbroić przeciwnika przy pomocy pieniędzy, inwestycji i kontraktów, to dlaczego miałby nie spróbować zrobić tego ponownie podczas kolejnej kampanii wyborczej? Być może właśnie obserwujemy próbę generalną. Próbę, której wielu nawet nie zauważyło. A skoro tak, to warto postawić pytanie:

Jeżeli raz udało się złapać przeciwnika na własną narrację, to czy nie spróbuje się tej samej sztuczki po raz drugi?

I co ważniejsze: czy tym razem ktoś ją w ogóle zauważy, zanim będzie za późno?