Tekst nie dotyczy technologii AI, ale zawiera refleksje nt. człowieczeństwa i odniesienia religijne, właśnie z perspektywy jaką uzyskujemy w wyniku stosowania systemów LLM.
W świadomiej przestrzeni ludzkiego doświadczenia znajdują się trzy światy:
- świat "przedstawień"
- świat intuicji
- świat "racjonalności" -racjonalnego myślenia, w tym - języka.
1. Człowiek, dziecko, ma PRZEDSTAWIENIA. Dźwięki, obrazy, odczucia, emocje, zapachy itd. Człowiekowi - coś się "przedstawia", pojawia się w jego umyśle, np. kolor, postać, opór mebla w kontakcie z ręką.
2. Te PRZEDSTAWIENIA człowiek wplata, "wkłada" do świata RACJONALNOŚCI. Czyni to poprzez przypisaniem im swoistych oznaczeń - "np. słów". Dzięki temu i z tego wynika następujące:
- PRZEDSTAWIENIA stają się nieodłącznymi elementami całości poznania i nie pozostają "niezwiązane" i "oderwane".
- PRZEDSTAWIENIA wplecione w całość ujawniają RELACJE między sobą.
- Człowiek WIDZI - dostrzega - świat jako całość, świat staje się dla człowieka nowym, spójnym PRZEDSTAWIENIEM. Spójnym, a więc powiązanym logicznie, racjonalnie, organicznie, a nie złożonym z niepozostających w stałych relacjach, oderwanych od siebie, elementów.
- Bez świata racjonalności i języka, niemożliwe jest dla człowieka zobaczenie CAŁOŚCI, zobaczenie świata jako takiego. Będzie tylko drzewo, dom itd. jak w wierszu Juliana Tuwima "Mieszkańcy", którego fragment warto tu przytoczyć:
Od rana bełkot. Bełkocą, bredzą
Że deszcz, że drogo, ze to, że tamto...
I oto idą, zapięci szczelnie,
Patrzą na prawo, patrzą na lewo.
A patrząc – widzą wszystko o d d z i e l n i e:
Że dom... że Stasiek... że koń... że drzewo...
Zatem poeta, pisząc wiersz, a nie prowadząc analizy i dociekania wskazuje na fundamentalną szkodliwość, banalnej zdawałoby się postawy, postrzegania rzeczy "o d d z i e l n i e". Postrzegając "rzeczy" oddzielnie, człowiek traci to, co buduje swoim byciem i świadomością, traci całość i kontakt z organizującą tę całość zasadą, przepisem, wzorcem.
- Bez świata racjonalności spójnie obrazującego całość, człowiek nie może ani ROZUMIEĆ rzeczywistości, ani jej - poznać. Skazany jest na fragmentaryczność i chaos jak "mieszkańcy" z wiersza Juliana Tuwima. Niezdolny do skutecznych interakcji z rzeczywistością. Niesiony chaosem, sam nie wie dokąd. Zatem "widzieć całość" to znaczy postrzegać całość jako powiązaną ze sobą. A rozumieć całość, to znaczy potrafić wskazać relacje i sposób w jaki wiążą się ze sobą poszczególne jej elementy.
3. Ciekawy jest sposób tworzenia świata JĘZYKA - przestrzeni RACJONALNOŚCI.
Na początku są przedstawienia.
Człowiek nazywa przedstawienia i umieszcza je w relacji do innych przedstawień, uprzednio NAZWANYCH. Władzą człowieka było NADAWANIE IMION! W ten sposób, stopniowo rodzi się system nazwanych przedstawień, a więc ZNAKÓW wskazujących na elementy rzeczywistości, a więc słów, pojęć, terminów, wzajemnie ze sobą spójnie powiązanych, nawzajem z siebie wynikających.
System taki człowiek może ROZUMIEĆ, oczywiście w rozmaitym zakresie. Rozumieć, to znaczy znać relacje między elementami, wiążące je razem w wzajemnie uwarunkowaną całość, wynikania, przyczynowości i celowości. To znaczy być zdolnym we własnej świadomości dostrzegać te ścieżki relacji, przetwarzać je, przebiegać nimi. Widzieć rzeczy jako LOGICZNIE powiązane i wynikające nawzajem z siebie.
4. P R A W D A
Ale dlaczego człowiek nie rejestruje PRZEDSTAWIEŃ, nie nazywa i nie umieszcza ich we wzajemnej sieci powiązań w sposób sprzeczny, konfliktowy, oderwany, nie pozostający w logicznych, racjonalnych, sensownych relacjach?
Dlaczego cały tworzony przez niego świat JĘZYKA jest tak właśnie tworzony, że za każdym razem człowiek trzyma się jakiejś dziwnej reguły, zasady, każącej mu nowe pojęcie, obiekt, przedstawienie dodawać w taki sposób, że ono wiąże się z resztą, pasuje do całej struktury i stanowi z nią CAŁOŚĆ?
Dlatego, że istnieje rodzaj "wzorca" - "harmonii", która człowieka do tego "przynagla", "przymusza". Tak jak wzorce świata JĘZYKA nie są dowolne i nie są fakultatywne, i muszą być przestrzegane. Tak jak harmonia w muzyce nie jest obojętna dla dźwięków utworu muzycznego, które nie mogą być dowolne, choć mogą być - w niepoliczalnej ilości ułożeń - rozmaite, ale znów - nie mogą być dowolne, bo istnieje harmonia, które ja umiejscawia, ogranicza, kształtuje, organizuje i układa, tak słowa, elementy świata JĘZYKA NIE MOGĄ BYĆ I NIE SĄ umieszczane w tym świecie DOWOLNIE. One są "ORGANIZOWANE" przez jakąś "harmonię" wyższy wzorzec, który wymusza takie właśnie ich dodawanie i umiejscawianie przez ludzi. Istnieje HARMONIA wymuszająca SPÓJNOŚĆ całego świata MYŚLI ludzi. Tą harmonię nazywamy - używanym w stopniu najwyższym - słowem... PRAWDA.
PRAWDA istnieje. Istnieje jako organizująca ludzkie myśli zasada, wzorzec, wzorzec, który sprawia, że kolejne dodawane do tego świata elementy, PASUJĄ do całej reszty, bo wyrażają PRAWDĘ. Człowiek to CZUJE. PRAWDA w rozumienia nad-wzorca oddziałuje z człowiekiem na poziomie odczuć emocjonalnych. I dlatego słowa "pasują" do całej reszty, bo wyrażają prawdę, tak samo jak kolejne nuty w symfonii pasują do reszty, bo wyrażają HARMONIĘ. Wojna z prawdą, jest wojną z najbardziej fundamentalną, głęboką, stwórczą w istocie, strukturą rzeczywistości.
"Ja jestem PRAWDĄ" - powiedział o sobie Jezus z Nazaretu. Czy teraz bardziej widać, jak bardzo mógł mieć rację, jeśli był Bogiem wcielonym w człowieka? W tym znaczeniu Jezus byłby - jest wzorcem wszystkiego. Czy nie są uderzające tutaj, nieprecyzyjne lub niejasne w innym kontekście, słowa prologu ewangelii św. Jana: "A bez Niego nic się nie stało, co się stało"?
Tu dopiero widać jak destrukcyjna w naturze może być doktryna, którą przyjął i wg której funkcjonuje współczesny świat. Doktryna siły. Doktryna mówiąca, że prawda to zdanie najsilniejszego, zatem musisz być najsilniejszy, by narzucić "prawdę" innym. Więc każdy dąży do powiększania swojej siły, bo świat i rzeczywistość to w istocie wieczne ścieranie się ze sobą sprzecznych dążeń i interesów stron.
W kategoriach języka i filozofii, doktryna ta nazywana jest postmodernizmem, mimo, że niewiele osób ją zna i kojarzy tę nazwę, to znajduje ona powszechne zastosowanie w życiu współczesnych ludzi i społeczeństw.
- Wiek wiary upatrywał drogi do odkrycia PRAWDY poprzez objawienie i doświadczenie mistyczne.
- Wiek rozumu upatrywał tej drogi w rozwoju racjonalnego myślenia i poznania człowieka, który wznosząc się z prymitywizmu na odpowiedni poziom będzie mógł poznać PRAWDĘ o rzeczywistości.
- Wiek postmodernizmu (po II wojnie światowej) twierdzi, że NIE MA DR
- OGI DO PRAWDY, BO NIE MA PRAWDY.
Apostołami tego ostatniego, perwersyjnego podejścia do rzeczywistości byli i wielbiony przez intelektualistów Nietzsche i nazywany nauczycielem wolności Michel Foucault. Pierwszy odrzucał istnienie PRAWDY jako czegoś do odkrycia, a przedstawiał jako coś, co każdy sobie tworzy. Drugi chciał odrzucenia PR
I tak doszliśmy do czasów współczesnych, gdzie wszystko ci wolno, co możesz uczynić ("róbta, co chceta"). A możesz tyle, ile masz siły w relacjach z innymi, na ile silniejsi ci pozwalają. Najsilniejsi mogą w zasadzie wszystko, jedyną granicą jest ich siła. Oto współczesny świat. Świat w którym władcy przy użyciu siły, kształtują to, co jest ich prawdą dla ludzi. I żadna inna prawda nie jest dopuszczalna. Więc KAŻDA wypowiedź będzie rejestrowana, analizowana, przechowywana i może rodzić odpowiednie konsekwencje. Jedyną wolność możesz mieć wtedy, gdy nikt cię nie będzie słyszał, kiedy ludzie nie dowiedzą się, co masz do powiedzenia, bo będziesz miał niski zasięg, shadow-bana, deplatformizację, bo ludzie będą zajęci ważnymi komunikatami władzy. O sporcie, o kawie, o kabarecie, o chińskim SUVie, o L4. Wiesz ile jest tych paląco ważnych komunikatów? Nieskończona ilość. Więcej niż jesteś w stanie pochłonąć. Stąd zagospodarowanie uwagi ludzi jest tak szalenie ważne. Bo zapobiega to powrotowi do PRAWDY, a to znaczy ROZUMIENIA, a to znaczy podążania własnym kierunkiem w miejsce bycia niesionym tsunami śmieciowych oddziaływań tam, gdzie ci wyznaczono miejsce. Zagospodarowywanie uwagi ludzi umożliwia trwanie chaosu, w którym prawdą jest to, co twierdzą i przedstawiają najsilniejsi, czasem nawet pod sztandarem AI.I jak pisał proroczo (?) Tuwim;
"Jak ciasto biorą gazety w palce
I żują, żują na papkę pulchną,
Aż, papierowym wzdęte zakalcem,
Wypchane głowy grubo im puchną.
I znowu mówią, że Ford... że kino...
Że Bóg... że Rosja... radio, sport, wojna...
Warstwami rośnie brednia potworna
I w dżungli zdarzeń widmami płyną."
Ale z PRAWDĄ jest "kłopot", nie da się usunąć, zapomnieć, odrzucić. Bo ona nie jest STĄD, a istnieje. Bardziej niż wynik dodawania 2+2. I znów nie sposób nie powrócić do słów ewangelii św. Jana:
"A prawda w ciemności świeci i ciemność jej nie ogarnęła. Wszystkim tym zaś, co ją przyjęli dała moc".
dakowski.pl