Jak Polacy są dojeni :)

"w latach 2000 - 2020 Polska dostała niepotrzebną jej nadwyżkę tzw. praw emisji CO2, którą władze Polski sprzedały na giełdzie za ok. 200 mld"

share.google

W krążącej w przestrzeni publicznej informacji (pochodzącej m.in. z dyskusji blogowych) połączono i zniekształcono dwa różne fakty finansowe dotyczące systemu EU ETS. Polska nie sprzedała nadwyżki za 200 mld zł w latach 2000–2020 – kwota ponad 200 miliardów złotych to łączny przychód naszego kraju z systemu handlu emisjami, ale uzyskany w znacznie dłuższym okresie (lata 2012–2025). [1, 2]

Oto bezpośrednie sprostowanie najważniejszych punktów tej informacji:

1. Skąd wzięła się kwota 200 miliardów złotych?

• Prawdziwy okres: Kwotę ponad 200 mld zł (dokładnie około 31,5 mld euro przychodu z samych aukcji plus fundusze unijne) Polska wygenerowała w latach 2012–2025, a nie 2000–2020. [1, 2]
• Lata 2000–2020: W tym okresie wpływy były znacznie niższe. System EU ETS ruszył dopiero w 2005 roku, a darmowe pule uprawnień dominowały w pierwszych fazach. Do końca 2020 roku łączny historyczny zysk polskiego budżetu z aukcji wynosił zaledwie ok. 20,5 mld zł. Gwałtowny wzrost przychodów nastąpił dopiero po 2021 roku, gdy ceny uprawnień (EUA) na giełdzie EEX skoczyły z kilku euro do poziomu 80–90 euro za tonę. [1, 2, 3, 4]

2. Czy to była „niepotrzebna nadwyżka”?

• W początkowych latach systemu (tzw. Protokół z Kioto oraz wczesne fazy EU ETS) Polska posiadała pewne nadwyżki emisyjne wynikające ze spadku produkcji przemysłowej po 1989 roku.
• Jednak w ramach standardowego systemu aukcyjnego EU ETS państwa członkowskie otrzymują pule uprawnień do sprzedaży na giełdzie, które stanowią instrument finansowania transformacji, a nie zbędny odpad.

3. Bilans systemu dla Polski (Kto komu płaci?)

Samo twierdzenie o „czystym zarobku” rzędu 200 mld zł pomija drugą stronę równania. Środki te pochodzą z zakupów dokonywanych na giełdzie przez instalacje emitujące CO2.

• Ponieważ polska energetyka i przemysł są silnie oparte na węglu, polskie firmy (np. PGE, Tauron) muszą dokupywać na wolnym rynku więcej uprawnień, niż wynosi pula przypisana polskiemu rządowi do sprzedaży. [1]
• W efekcie Polska jako gospodarka notuje tzw. lukę ETS (deficyt uprawnień). Polskie firmy energetyczne wydają na giełdzie ogromne kwoty (często przewyższające wpływy rządu do budżetu), co bezpośrednio przekłada się na wysokość rachunków za prąd płaconych przez obywateli. [1, 2, 3]

4. Gdzie trafiły te pieniądze?

Zgodnie z unijnymi dyrektywami pieniądze z aukcji zasilają bezpośrednio krajowy budżet państwa. Według raportów Najwyższej Izby Kontroli (NIK), aż 98,7% tych środków trafiało do ogólnego budżetu i „rozpływało się” na bieżące wydatki państwa (np. finansowanie deficytu, programy socjalne), zamiast być w pełni celowo inwestowane w budowę nowoczesnych, zielonych elektrowni. [1, 2, 3]

Jeśli interesują Cię szczegóły, mogę przedstawić dokładny podział wpływów z ETS na poszczególne lata lub udostępnić dane z raportu NIK dotyczącego sposobu wydawania tych miliardów przez polskie rządy. O co chcesz zapytać w kolejnym kroku?