Nie boję się dyni stojącej na parapecie, wydrążonej dziecięcą ręką i rozświetlonej od środka małym płomieniem, który przez jedną jesienną noc ma udawać tajemnicę, ducha albo baśniowego strażnika ciemności. Nie przerażają mnie dzieci przebrane za czarownice, kościotrupy, zjawy i bohaterów opowieści, których jeszcze kilkadziesiąt lat temu nie było w polskich domach, ponieważ kultura zawsze wędrowała wraz z człowiekiem, przekraczała granice, zmieniała języki i przybierała nowe stroje. Bardziej niepokoi mnie coś zupełnie innego: możliwość, że przyjdzie kiedyś pokolenie, które będzie doskonale wiedziało, jak zrobić najpiękniejszą halloweenową dekorację, lecz nie będzie już wiedziało, dlaczego pierwszego listopada człowiek zatrzymuje się przy kamieniu z wyrytym nazwiskiem kogoś, kogo nie ma od wielu lat, zapala niewielki płomień i przez chwilę milczy.
Bo przecież w tym milczeniu zawiera się znacznie więcej niż tradycja, obyczaj czy religijny nakaz. Jest w nim coś z odwiecznej rozmowy żywych z tymi, którzy przeszli już na drugą stronę czasu. Człowiek od zawsze próbował pozostawić uchylone drzwi pomiędzy tym, co widzialne, a tym, czego dotknąć już nie można, lecz co mimo wszystko pozostaje obecne w pamięci, w geście dłoni, w brzmieniu nazwiska, w odziedziczonym spojrzeniu, czasem nawet w sposobie, w jaki ktoś śmieje się przy stole, zupełnie nie wiedząc, że podobnie śmiał się jego pradziadek. Dlatego polski listopad nigdy nie był jedynie miesiącem śmierci. Był raczej czasem, w którym śmierć zostawała oswojona przez pamięć, a ciemność nie miała ostatniego słowa, ponieważ naprzeciw niej człowiek stawiał światło.
I może właśnie tutaj zaczyna się moja myśl o Polskim Halloween. Nie o kopiowaniu amerykańskiego obyczaju i nie o budowaniu kolejnej wojny pomiędzy tymi, którzy chcieliby wszystkiego zakazać, a tymi, którzy najchętniej wyrzuciliby przeszłość do muzealnej gabloty. Myślę raczej o próbie pogodzenia dwóch światów, ponieważ dojrzała kultura nie powinna bać się obcego symbolu, jeśli zna znaczenie własnych. Kultura, która drży przed dynią, jest kulturą niepewną siebie, ale równie słaba staje się wtedy, kiedy dla kolorowej dyni zapomina o płomieniu znicza.
Polska zna rozmowę z umarłymi znacznie dłużej niż zna słowo Halloween. Znała ją jeszcze wtedy, gdy przychodzono do przodków z jedzeniem, ogniem i modlitwą, gdy granica pomiędzy światem żywych a światem tych, którzy odeszli, była w ludzkiej wyobraźni czymś niemal namacalnym. Później pojawiło się chrześcijaństwo i przyniosło inną odpowiedź na lęk przed śmiercią, nie likwidując jednak potrzeby pamiętania o tych, których zabrakło. Z czasem dawne obrazy, modlitwy, Zaduszki, święto Wszystkich Świętych i rodzinne pielgrzymowanie na cmentarze zaczęły tworzyć jeden z najbardziej niezwykłych polskich rytuałów pamięci. Wystarczy stanąć wieczorem na cmentarzu pierwszego listopada, spojrzeć na tysiące płomieni rozrzuconych pomiędzy kamiennymi płytami i przez chwilę zapomnieć o nazwach świąt, sporach i definicjach, żeby zobaczyć coś niemal metafizycznego: jakby ziemia otwierała własne niebo, a każdy znicz stawał się maleńką gwiazdą postawioną dokładnie tam, gdzie człowiek nie chce pozwolić drugiemu człowiekowi całkowicie zniknąć.
Dlatego nie sądzę, abyśmy musieli wybierać pomiędzy dziecięcą zabawą a powagą pamięci. Zachodni Halloween mówi w swoim najprostszym wymiarze: pobawmy się strachem, przebierzmy śmierć, nadajmy jej groteskową twarz, sprawmy, żeby na kilka godzin przestała być przerażająca. Polska tradycja odpowiada inaczej: zatrzymajmy się przy śmierci i spróbujmy zrozumieć, że człowiek, którego już nie widzimy, nadal może istnieć w nas. A Zaduszki, jakby stojąc pomiędzy tymi dwoma światami, przypominają, że nie wszystko, czego nie widzimy, przestaje być obecne. Nie widzę powodu, dla którego te trzy doświadczenia miałyby się wzajemnie wykluczać.
Niech więc dzieci trzydziestego pierwszego października przebierają się, chodzą po cukierki, śmieją się z duchów, robią zdjęcia przy świecących dyniach i przez kilka godzin zamieniają jesienny wieczór w teatr wyobraźni. Dzieciństwo ma przecież prawo do zabawy, fantazji, śmiechu i odrobiny bezpiecznego strachu. Ale następnego dnia weźmy te same dzieci za rękę i zaprowadźmy je na cmentarz, nie po to, aby odebrać im radość poprzedniego wieczoru, lecz żeby pokazać im, że świat ma również głębię, której nie da się kupić razem z kostiumem.
Stańmy przy grobie pradziadka i nie mówmy tylko: "tu leży twój pradziadek". Opowiedzmy, jaki był. Powiedzmy, co kochał, czego się bał, z czego się śmiał, czy umiał tańczyć, czy wracał z wojny, czy całe życie pracował w jednym miejscu, czy potrafił naprawić wszystko w domu, czy może właśnie niczego naprawić nie umiał. Powiedzmy dziecku, że ta kobieta ze starego czarno-białego zdjęcia kiedyś biegła po łące, zakochiwała się, złościła, czekała na list, piekła ciasto, płakała po kryjomu i śmiała się przy rodzinnym stole. Wtedy nagrobek przestaje być kamieniem, data przestaje być cyfrą, a nazwisko zaczyna oddychać. Człowiek odzyskuje twarz.
Może więc najważniejsze pytanie wcale nie brzmi: Halloween czy Wszystkich Świętych? Może problem zaczyna się właśnie wtedy, gdy próbujemy zmusić młodego człowieka do takiego wyboru, jakby nowoczesność musiała zawsze oznaczać odejście od tradycji, a tradycja była skazana na wieczny konflikt z teraźniejszością. Tymczasem prawdziwa wolność człowieka nie polega na tym, że nie ma on żadnych korzeni, lecz na tym, że zna swoje korzenie tak dobrze, iż nie musi się ich wstydzić ani nimi bronić przed całym światem.
Chciałbym właśnie tak rozumianej wolności dla dzieci i młodych ludzi. Nie wolności pustej, której jedynym prawem jest możliwość zrobienia wszystkiego, lecz wolności świadomej, która potrafi odpowiedzieć sobie na pytanie: skąd jestem, czyją historię niosę, czyje życie poprzedziło moje życie i komu zawdzięczam miejsce, z którego dziś patrzę na świat. Człowiek zakorzeniony może podróżować daleko, poznawać inne kultury, zachwycać się nimi, zapożyczać ich zwyczaje i nadal pozostawać sobą. Człowiek bez korzeni również może iść bardzo szybko, lecz czasem dopiero po latach odkrywa, że nie wie już, dokąd właściwie zmierza.
Dlatego mądra wolność wydaje mi się jednym z najważniejszych darów, jakie możemy pozostawić następnym pokoleniom. Nie zatrzymywać ich w świecie naszych dziecięcych wspomnień, bo ten świat już nie wróci i nie powinien wracać. Nie budować wokół nich muru ze strachu przed wszystkim, co nowe. Ale również nie pozwolić, żeby nowoczesność stała się elegancką nazwą dla zbiorowej amnezji. Niech poznają świat, lecz niech wiedzą, z jakiego domu wyszli. Niech mają własne wybory, lecz niech rozumieją, że ich wolność nie pojawiła się znikąd, ponieważ wcześniej żyły pokolenia ludzi, które pracowały, cierpiały, kochały, walczyły, modliły się, popełniały błędy i pozostawiały po sobie świat trochę lepszy albo trochę gorszy, ale zawsze jakiś, z którego my wszyscy wyrastamy.
Widzę więc Polski Halloween jako dwa światła stojące obok siebie. Jedno zamknięte we wnętrzu dyni, trochę żartobliwe, trochę teatralne, dziecięce i chwilowe. Drugie płonące na grobie, spokojne, poważne i skierowane w stronę pamięci. Nie trzeba jednego gasić, żeby mogło świecić drugie. Przeciwnie, dopiero razem mówią coś ważnego o człowieku. Jedno przypomina, że jesteśmy żywi i mamy prawo się bawić. Drugie przypomina, że nasze życie jest tylko fragmentem znacznie dłuższej opowieści.
Nie chciałbym więc Polski, która straszy dzieci Halloweenem, jakby dynia była bramą prowadzącą ku utracie całej naszej tożsamości. Nie chciałbym również Polski, która z pobłażliwym uśmiechem patrzy na własne cmentarze, modlitwy, Zaduszki i rodzinne rytuały, uznając je za relikty świata, który rzekomo musi odejść, abyśmy mogli stać się nowocześni. Chciałbym Polski wystarczająco dojrzałej, aby powiedzieć młodemu człowiekowi: baw się, poznawaj, próbuj, podróżuj, śmiej się, przebieraj się, zaglądaj do innych kultur, ale kiedy przyjdzie listopadowy wieczór, zatrzymaj się czasem przy płomieniu postawionym dla człowieka, dzięki któremu w jakiejś części jesteś dzisiaj sobą.
Bo może najgłębszą tajemnicą Wszystkich Świętych i Zaduszek nie jest wcale śmierć. Może jest nią ciągłość. To niewidzialne przekazywanie życia z rąk do rąk, z pokolenia do pokolenia, przez ludzi, którzy nigdy się ze sobą nie spotkali, a mimo to należą do jednej opowieści. Dziecko stojące dzisiaj przed grobem pradziadka być może za osiemdziesiąt lat samo stanie się fotografią, nazwiskiem i wspomnieniem przechowywanym przez kogoś, kto jeszcze się nawet nie urodził. W tym jest coś większego niż obyczaj, religijna ceremonia czy kulturowa moda. Jest w tym pokora wobec czasu.
I dlatego niech dzieci mają swoje dynie, kostiumy i cukierki. Niech znają bohaterów współczesnego świata i duchy z dziecięcych opowieści. Ale pokażmy im również stare fotografie i opowiedzmy o prawdziwych ludziach, którzy kiedyś byli młodzi dokładnie tak jak one. Niech przez jeden wieczór śmieją się ze śmierci, skoro śmiech pozwala człowiekowi oswoić strach. Następnego dnia pokażmy im jednak, dlaczego życie jest warte pamiętania.
Wtedy Polski Halloween przestaje być próbą pogodzenia dwóch świąt. Staje się czymś znacznie większym: lekcją człowieka, który potrafi patrzeć jednocześnie do przodu i za siebie, nie tracąc równowagi. Człowieka nowoczesnego, ale nie wykorzenionego. Wolnego, lecz nie pozbawionego odpowiedzialności. Otwartego na świat, ale świadomego miejsca, z którego do tego świata wyszedł.
Bo przyszłość nie musi zaczynać się od zapomnienia przeszłości. Być może najpiękniejsza przyszłość zaczyna się właśnie wtedy, kiedy człowiek potrafi zabrać swoją pamięć ze sobą. A kiedy wieczorem zgaśnie już światło w wydrążonej dyni, gdzieś na cmentarzu nadal będzie płonął niewielki znicz. I może właśnie tam, pomiędzy tymi dwoma płomieniami, znajduje się przestrzeń dla współczesnego człowieka. Nie przestraszonego światem. Nie uwięzionego w przeszłości. Wolnego. Pamiętającego. I dlatego naprawdę żywego.
Artur Arvel
"Jest w nim coś z odwiecznej rozmowy żywych z tymi, którzy przeszli już na drugą stronę czasu."
Serio potrafisz rozmawiać z duchami? Z jakim duchem rozmawiałeś ostatnio?
PS. Polski Halloween to antonim
Nie, nie rozmawiam z duchami i nie taki sens ma zacytowane zdanie. „Odwieczna rozmowa żywych z tymi, którzy przeszli na drugą stronę czasu” jest metaforą pamięci: rozmową przez wspomnienia, fotografie, opowieści rodzinne, modlitwę, odwiedzanie grobów i wszystko to, dzięki czemu człowiek, który odszedł, nadal pozostaje obecny w świadomości żyjących. Literatura od wieków posługuje się takim językiem i nie oznacza to deklaracji kontaktów spirytystycznych.Co do PS: określenie „Polski Halloween” jest zabiegiem całkowicie świadomym. Właśnie pewne napięcie między tymi dwoma słowami stanowi punkt wyjścia eseju. Nie próbuję dowodzić, że Halloween jest polską tradycją. Przeciwnie, zestawiam współczesny zwyczaj przychodzący z Zachodu z polskim doświadczeniem Wszystkich Świętych, Zaduszek i pamięci o przodkach.Jeżeli więc ktoś widzi w tym zestawieniu sprzeczność, to dobrze ją zauważa, bo właśnie z tej sprzeczności rodzi się pytanie postawione w tekście: czy naprawdę musimy wybierać pomiędzy nowoczesnością a tradycją?Moja odpowiedź brzmi: nie. Można pozwolić dzieciom bawić się współczesnością, a jednocześnie nauczyć je szacunku do pamięci, historii rodzinnej i własnych korzeni.Dlatego „Polski Halloween” nie jest pomyłką w tytule. Jest prowokacją do rozmowy.
A ja mam duchową łączność z zaświatami. Czasami wpada do mnie Polter Geist i czyta w moich myślach. Dobrze się rozumiemy. Widać, że dobrze zna język polski :)
PS. Co do Halloween, to nie jestem purystą i nie potępiam. Co kraj to obyczaj. :)
Nie podoba mi się tytuł! Zniechęca do czytania Nie ma czegoś takiego jak polski hallołin! Jest Święto Zmarłych - Wszystkich Świętych. Jest Dzień Zaduszny! Jest polskie katolickie święto, jest staropolskie, słowiańskie święto!
Szlag mnie trafia, jak na siłę ktoś mi wciska jakiś hallołin, który nic dla mnie znaczy, nie nic wspólnego z polską tradycją, wiarą, historią, kulturą! Jedyne co mi się nasuwa - to won z tym hallołin.
Mamy jak jakieś tresowane małpy latać z kościotrupami na patyku i zbierać cukierki? Mamy się przebierać w jakieś wieźmy i inne diabły, żeby wzorem anglosaskich zboków pamiętać o zmarłych?! To oni - głównie anglosasi i germanie - powinni nauczyć się od Polaków i innych słowiańskich narodów jak szanować, świętować i czcić pamięć o swoich przodkach!
Pani Alino, rozumiem Pani reakcję, bo właśnie na takim napięciu zbudowany został tytuł eseju. „Polski Halloween” nie jest nazwą nowego święta ani próbą zastąpienia Wszystkich Świętych, Zaduszek czy naszej tradycji pamięci o zmarłych. Jest świadomym literackim zderzeniem dwóch światów.
Dlatego pozwolę sobie na jedną uwagę: esej warto czytać w całości, a nie tylko przez pryzmat tytułu. Tytuł ma otworzyć drzwi do rozmowy, czasem nawet sprowokować. Dopiero tekst pokazuje, dokąd autor chce czytelnika zaprowadzić.
A prowadzi właśnie do pamięci, do grobów naszych przodków, do polskiego listopada, do znicza, modlitwy, rodzinnej opowieści i przekonania, że nowoczesność nie może oznaczać amnezji. Piszę tam przecież wyraźnie, że niepokoi mnie nie dynia, lecz możliwość wychowania pokolenia, które będzie znało wszystkie dekoracje Halloween, a nie będzie wiedziało, dlaczego zapala się światło na grobie pradziadka.
Nie chcę jednak odpowiadać na obcą kulturę pogardą ani dzielić narodów na lepsze i gorsze. Można bardzo mocno bronić własnej tradycji bez obrażania cudzej. Siła kultury nie polega na tym, że boi się wszystkiego, co przyszło z zewnątrz, lecz na tym, że potrafi przyjąć to, co nieszkodliwe, i nie zgubić przy tym własnych korzeni.
Mój tekst nie jest więc pochwałą bezmyślnego kopiowania Halloween. Przeciwnie, jest próbą powiedzenia młodym: bawcie się, jeśli chcecie, ale pamiętajcie, kim jesteście, skąd przyszliście i czyje światło niesiecie dalej.
I może właśnie dlatego ten tytuł miał być trochę niewygodny.
Bo literatura nie zawsze powinna uspokajać. Czasem powinna zatrzymać człowieka na chwilę i zmusić go, by przeczytał dalej.
Artur Arvel
Dziękuję za radę "esej warto czytać w całości", ale musi Pan wziąć poprawkę na fakt, że jestem już w takim wieku, że szkoda mi czasu (życia) na czytanie mało istotnych esejów, nawet jeśli są pisane z talentem, bo po prostu nie poszerzają mojej wiedzy...
Powinniśmy robić wszystko, żeby w Polsce nikt 1.11. nie obchodził hallołin, bo po prostu wychodzi na durnia, co dobrze byłoby uświadomić wszystkim młodym.
Pani Alino, tym bardziej dziękuję za komentarz, skoro, jak Pani pisze, coraz uważniej wybiera Pani to, czemu warto poświęcić swój czas. Czas jest chyba najdroższą walutą, jaką dostajemy, dlatego doceniam, że część z niego oddała Pani właśnie tej rozmowie.
I pozwolę sobie powiedzieć, że w jednym ważnym miejscu wcale się tak bardzo nie różnimy. Pierwszy listopada nie potrzebuje Halloween. Ma swoją powagę, światło zniczy, modlitwę, pamięć, Wszystkich Świętych i tę szczególną polską ciszę cmentarzy, której nie zamieniłbym na żaden importowany obyczaj.
Broniłbym jednak młodych przed jednym: przed przekonaniem, że aby nauczyć ich szacunku do tradycji, trzeba najpierw odebrać im prawo do młodości, zabawy i ciekawości świata.
Nie chciałbym mówić młodemu człowiekowi, że jest „durniem”, ponieważ 31 października założył kostium, wydrążył dynię albo poszedł z kolegami po cukierki. Wolałbym następnego dnia wziąć go za rękę, zaprowadzić na grób jego pradziadka i opowiedzieć mu, kim ten człowiek był. Jeżeli po latach będzie pamiętał i jedno, i drugie, ale będzie wiedział, które z tych doświadczeń jest zabawą, a które częścią jego tożsamości, wtedy jako starsze pokolenie wykonaliśmy swoje zadanie dobrze.
Bo polskości, wiary i tradycji nie chciałbym bronić strachem przed światem. Chciałbym je czynić tak pięknymi i prawdziwymi, aby młodzi sami chcieli do nich wracać.
O to zresztą staram się walczyć w swojej twórczości niemal od początku: o pamięć, polskość, wiarę, dobro i człowieka. Nie zawsze robię to podniosłym tonem. Czasem przez wiersz, czasem piosenkę, czasem esej, a czasem przez pytanie, które ma trochę uwierać.
Jeżeli zechce Pani kiedyś sprawdzić, czy mówię to tylko na potrzeby tej dyskusji, zapraszam choćby do mojego utworu „Inwokacja do Anioła Stróża” na YouTube Tutaj. Myślę, że tam znacznie lepiej niż w komentarzu można usłyszeć, gdzie w mojej twórczości znajduje się wiara.
I jeszcze raz dziękuję za rozmowę. Nie musimy się ze sobą we wszystkim zgadzać. Byłoby nawet trochę nudno.
Ważniejsze, żebyśmy potrafili różnić się bez odbierania sobie nawzajem szacunku.
Artur Arvel
"Jest Święto Zmarłych"
Są Zaduszki 2 listopada, ale święto 1 listopada to jest Wszystkich Świętych.
share.google
W mojej rodzinie od pokoleń pielęgnujemy tradycję obchodzenia Wszystkich Świętych i Dnia Zadusznego. Nie ograniczamy się jedynie do 1 i 2 listopada – również w ciągu roku odwiedzamy groby naszych bliskich i dbamy o nie. To dla nas nie tylko zwyczaj, ale przede wszystkim wyraz pamięci, miłości i szacunku dla tych, którzy odeszli.
Niestety, mam wrażenie, że w wielu miejscach Europy odchodzi się od tej tradycji. Zdarza się, że groby przybierają bardzo skromną formę, a pamięć o zmarłych nie jest pielęgnowana w taki sposób jak dawniej. W Polsce wciąż możemy obserwować coś wyjątkowego – 1 listopada cmentarze zapełniają się ludźmi, którzy przychodzą zapalić znicze, złożyć kwiaty i wspomnieć swoich bliskich.
Zastanawiam się jednak, czy młodsze pokolenia będą chciały tę tradycję kontynuować. Jeśli dzieci nie będą uczone szacunku do przeszłości, historii i rodzinnych zwyczajów, wiele z tych wartości może bezpowrotnie zaniknąć.
Zgadzam się z autorem tekstu, że nie powinniśmy bezrefleksyjnie odchodzić od naszych tradycji. W świecie, który coraz bardziej zmierza w stronę robotyzacji i cyfryzacji, potrzebujemy czegoś, co przypomina nam o naszym człowieczeństwie. Pamięć o przodkach, szacunek dla historii i pielęgnowanie tradycji pomagają nam zachować tożsamość i więzi międzyludzkie. Bo jeśli zapomnimy o tym, skąd pochodzimy i jakie wartości nas ukształtowały, możemy stać się społeczeństwem, które potrafi coraz więcej, ale coraz mniej czuje. A przecież tego nie chcemy.
Najbliższa jest mi myśl o pamięci pielęgnowanej przez cały rok. Pierwszego listopada zapalamy znicz, ale przecież opowieść o bliskim człowieku możemy przywołać w każdy zwyczajny wieczór.
Myślę też, że skromny grób nie musi oznaczać skromnej pamięci. Ważne, czy za nazwiskiem nadal widzimy twarz i potrafimy opowiedzieć o niej dzieciom. Trudno pokochać tradycję, jeśli poznaje się ją wyłącznie jako obowiązek.
Czy w Państwa rodzinie jest jakaś opowieść o przodkach, której młodzi słuchają szczególnie chętnie? Może właśnie od takich opowieści zaczyna się ciągłość.
Artur Arvel
Swieto zmarlych to "swieto" wspomnien o ludziach najblizszych ktorzy odeszli .......to wspomnienia w ciszy,zadumie i szeptem rozmowy,prosby choc by na chwile wroc by poczuc cieplo dotyku i bicie serc we dwoje.przeniesmy wszelkie tradycje dla najmlodszych by skupili sie na wspomnieniach i histori naszych przodkow ktorych dzis nie ma juz posrod nas.Czesto czuje ze jest obok mnie moj maz i choc prochy jego na polskiej ziemi jego dusza jest tu jako ze w moich myslach i tesknocie pozostanie na zawsze.Gwiazdka najjasniesza na niebie kazdego wieczora do mnie mruga i z jej swiatelkiem mam spokojny nocny sen.
Zas Halloween typowa amerykanska rozrywka dla dzieci.Czy z tego sie smiac czy zaplakac ?
Pani Janete, dziękuję za ten komentarz. Jest w nim więcej niż opinia o święcie. Jest tęsknota, pamięć i ten szczególny rodzaj miłości, który nie kończy się wraz z odejściem człowieka.
Bardzo poruszył mnie obraz najjaśniejszej gwiazdy, która co wieczór do Pani mruga. Bo może właśnie na tym polega pamięć: człowieka nie ma już przy stole, nie słychać jego kroków, nie można dotknąć dłoni, a jednak pozostaje obecny w naszym wewnętrznym świecie tak mocno, że czasem jedno światło na niebie wystarcza, by poczuć, że więź nie została całkowicie przerwana.
I chyba właśnie to powinniśmy przekazywać młodym. Nie tylko nazwiska i daty na nagrobkach, ale opowieści. Kim byli nasi rodzice, dziadkowie, pradziadkowie. Jak kochali, czego się bali, z czego się śmiali, jakie mieli marzenia. Wtedy pamięć przestaje być obowiązkiem, a staje się dziedzictwem.
A Halloween?
Pyta Pani: śmiać się czy płakać?
Ja odpowiedziałbym: może ani jedno, ani drugie.
Dla dziecka może to być po prostu kilka godzin zabawy, przebrania, dynia, cukierek i odrobina bezpiecznego strachu. Nie chciałbym odbierać dzieciom tego śmiechu. Chciałbym tylko, żeby następnego dnia potrafiły zapalić znicz i wiedziały, dla kogo go zapalają.
Niech więc młodość ma swoją radość, ale niech pamięć ma swoje światło.
Bo problem nie zaczyna się wtedy, gdy dziecko przebierze się za ducha. Problem zaczyna się wtedy, gdy pewnego dnia nie potrafi już powiedzieć, kim byli ludzie, dzięki którym samo przyszło na świat.
I może właśnie dlatego pisałem ten esej: żeby nie wybierać między śmiechem dziecka a ciszą cmentarza.
Jedno należy do życia.
Drugie przypomina nam, skąd to życie przyszło.
A pomiędzy nimi jest człowiek, który pamięta.
Artur Arvel
„dojrzała kultura nie powinna bać się obcego symbolu, jeśli zna znaczenie własnych”
Nie uwzględnił Pan istotnego czynnika: trwa wojna kulturowa, a nawet wojna cywilizacyjna.
Nikt nie może być cywilizowany na wiele sposobów (Koneczny), a Polacy są pogrążeni w kołobłędzie.
Nie musimy „wybierać pomiędzy dziecięcą zabawą a powagą pamięci”? To za nas wybierają dziecięcą zabawę jako softpower.
Przede wszystkim nie można pominąć, że nie da się pogodzić wiary katolickiej z obrzędami kierowanymi do złych duchów i szatana.
Wydrążona dynia, o której Pan pisze, to „to relikt zwyczaju rzeźbienia portretów demonów odstraszających nieszczęścia. W starożytności zaś był to symbol potępionych dusz. Dodatkowo, podświetlona dynia lub czaszka, umiejscowiona przy drzwiach domu, wskazywała, że jego mieszkańcy czczą szatana lub chcą wkupić się w łaski demonów.”
pch24.pl
Diabłu świeczkę a Bogu ogarek?
Nowa myśl Nowoczesnego Polaka?
Panie Marku, dziękuję, bo tym razem dotykamy już istoty sporu, a nie tylko pytania, czy ktoś lubi Halloween.
Zacznę od Konecznego. Znam jego zasadę, że „nie można być cywilizowanym na dwa sposoby” i nie zamierzam jej lekceważyć. Trzeba jednak uważać, aby z poważnej teorii cywilizacji nie uczynić uniwersalnego młotka, którym rozstrzygniemy każde zapożyczenie obyczajowe. Koneczny pisał o metodach organizacji życia zbiorowego, systemach wartości, prawa, etyki i stosunku człowieka do wspólnoty. Sam fakt, że dziecko wydrąży dynię albo założy kostium, nie oznacza jeszcze, że dokonało wyboru innej cywilizacji.
Podobnie z pojęciem soft power. Oczywiście kultura masowa jest narzędziem wpływu. Amerykańskie kino, muzyka, język, obyczaje i symbole kształtują wyobraźnię świata znacznie skuteczniej niż niejeden polityczny manifest. To warto widzieć. Nie wynika z tego jednak automatycznie, że każdy przejęty zwyczaj jest aktem cywilizacyjnej kapitulacji. O tym decyduje przede wszystkim znaczenie, jakie sami mu nadajemy, oraz to, czy wypiera on nasze własne wartości.
Natomiast w jednej kwestii zgadzam się z Panem całkowicie: jeżeli mówimy o rzeczywistym przywoływaniu duchów, kulcie demonów, praktykach satanistycznych czy świadomym uczestnictwie w obrzędzie religijnym sprzecznym z chrześcijaństwem, katolik nie może traktować tego jako niewinnej zabawy.
Ale tutaj właśnie potrzebne jest rozróżnienie.
Dziecko przebrane za ducha nie odprawia przez to obrzędu spirytystycznego, podobnie jak dziecko przebrane za pirata nie staje się zwolennikiem korsarstwa. Symbol używany dziś w zabawie nie zawsze zachowuje religijne lub magiczne znaczenie przypisywane mu przed wiekami.
I jeszcze jedna rzecz, już czysto historyczna. Przytoczone przez Pana twierdzenie, jakoby zapalona dynia przy drzwiach oznaczała, że mieszkańcy „czczą szatana lub chcą wkupić się w łaski demonów”, jest bardzo daleko idące. Znane źródła folklorystyczne pokazują bardziej złożoną historię. W Irlandii rzeźbiono przede wszystkim rzepy, nie dynie. Wkładano do nich światło, tworzono straszne twarze, używano ich do straszenia ludzi albo, według części tradycji, odstraszania złych duchów. Dynia pojawiła się później, przede wszystkim w Ameryce, jako wygodniejszy odpowiednik irlandzkiej rzepy. National Museum of Ireland opisuje to właśnie jako ludowy zwyczaj halloweenowy, a nie znak deklarowanego satanizmu.
Nie przeczę więc, że historia Halloween dotyka dawnych wierzeń, śmierci, duchów i przedchrześcijańskich wyobrażeń. Przeczyłbym historii, gdybym twierdził inaczej. Nie zgodzę się jednak na prosty ciąg myślowy:
dynia → demon → satanizm.
Historia kultury jest bardziej skomplikowana.
I właśnie dlatego napisałem ten esej.
Nie proponuję: „diabłu świeczkę, a Bogu ogarek”.
Proponuję coś zupełnie innego.
Niech dziecko wie, że dynia jest zabawą.
Niech równocześnie wie, że znicz na grobie pradziadka zabawą nie jest.
Niech potrafi odróżnić maskę od wiary, przebranie od obrzędu, rozrywkę od sacrum.
I niech przede wszystkim wie, gdzie są jego korzenie.
Bo jeżeli młody człowiek zna swoją wiarę, historię, rodzinę i kulturę, to nie obawiam się, że przewróci mu światopogląd wydrążona dynia.
Znacznie bardziej obawiałbym się sytuacji, w której pozostawimy mu zakazy, ale nie damy wystarczająco pięknego i głębokiego powodu, aby chciał pozostać przy tym, czego zakazy miały bronić.
Może więc różnimy się nie w ocenie wartości polskiej tradycji i wiary, ale w metodzie ich obrony.
Pan chciałby przede wszystkim chronić granicę.
Ja chciałbym przede wszystkim wychować człowieka, który wie, dlaczego tej granicy nie chce utracić.
Artur Arvel
"Ja chciałbym przede wszystkim wychować człowieka, który wie, dlaczego tej granicy nie chce utracić."
Mamy ten sam pogląd na wartość wolności. Zgadzamy się również odnośnie "danych źródłowych". Idziemy różnymi drogami.
Zwięzłość nie oznacza uproszczeń. Wojna kulturowa jest faktem i rozgrywanie kultur, podobnie jak religii i ras, jest praktycznym zastosowaniem metody dziel i rządź. W tych warunkach potrzeba ostrożności i odróżnienia wiedzy od praktykowania np. Halloween lub buddyzmu. Dlatego nie traktowałbym dyni jako zabawy, tylko jako folklor celtycko-anglosaski powiązany z czarną magią.
Panie Marku, i chyba właśnie tutaj dochodzimy do miejsca, w którym nasze drogi naprawdę zaczynają się rozchodzić, choć ich początek wyrasta z podobnej troski: z potrzeby ochrony człowieka przed utratą własnej tożsamości, pamięci i duchowego porządku. Zgadzam się z Panem, że czym innym jest poznawanie obcej tradycji, czym innym świadome uczestniczenie w praktyce religijnej czy magicznej, a jeszcze czym innym bezrefleksyjne przejmowanie symboli, których znaczenia nawet się nie rozumie. Nie zgadzam się jednak z tym, aby każdy współczesny znak Halloween automatycznie przenosił na człowieka całą warstwę dawnych wierzeń, obrzędów i znaczeń, z których historycznie wyrósł, ponieważ kultura nigdy nie stoi nieruchomo, a symbole wędrują przez wieki, zmieniają sens, tracą dawne funkcje, otrzymują nowe i niekiedy pozostaje po nich jedynie forma, podczas gdy treść dawno już należy do przeszłości.
Jeżeli ktoś świadomie uczestniczy w praktyce okultystycznej, przywołuje duchy, oddaje cześć demonom albo traktuje określony rytuał jako rzeczywisty akt religijny, wtedy rzeczywiście przestajemy mówić o zabawie i wchodzimy w zupełnie inną przestrzeń. Ale jeśli kilkuletnie dziecko razem z rodzicami wydrąża dynię, wkłada do niej światło i idzie po cukierki, trudno mi przyjąć, że samo przez ten gest stało się uczestnikiem czarnej magii, podobnie jak dziecko przebrane za rycerza nie staje się przez to średniowiecznym wojownikiem, a mały pirat nie składa przysięgi korsarskiej. Znaczenie symbolu nie istnieje wyłącznie w jego archeologicznym rodowodzie, lecz również w świadomości człowieka, który się nim posługuje, w jego intencji, w kontekście i w tym, co naprawdę chce przez niego wyrazić.
Dlatego zachowałbym ostrożność także wobec samego pojęcia wojny kulturowej. Nie przeczę, że współczesny świat jest przestrzenią wpływu, że kultury konkurują ze sobą, przenikają się, wypierają jedne symbole drugimi, a soft power bywa bardziej skuteczna od politycznego manifestu czy nawet od przymusu. Ale z tej obserwacji nie wynika jeszcze, że każdy importowany zwyczaj jest aktem kapitulacji, ani że człowiek, który przyjmuje obcy element kultury, automatycznie oddaje własną. Właśnie dlatego w moim eseju tak mocno wracam do pamięci, do grobów, do rodzinnych historii, do znicza i do świadomości własnych korzeni, bo człowiek zakorzeniony nie musi drżeć przed każdym symbolem przychodzącym z zewnątrz. Może go poznać, może go odrzucić, może potraktować jako zabawę, może nawet przejąć jego powierzchowną formę, nie tracąc przy tym tego, co stanowi o jego duchowym rdzeniu.
Mój esej nie jest przecież pochwałą Halloween ani próbą przepisania polskiego listopada na anglosaską modłę. Nie próbuję ocalić dyni, nie próbuję usprawiedliwić każdej formy kulturowego zapożyczenia, nie twierdzę też, że wszystko, co przychodzi z zewnątrz, jest niewinne i pozbawione wpływu. Próbuję powiedzieć coś znacznie prostszego, a zarazem dla mnie ważniejszego: niech młody człowiek potrafi odróżnić zabawę od sacrum, maskę od wiary, symbol od obrzędu, chwilową modę od dziedzictwa, które otrzymał od tych, którzy byli przed nim. Niech wie, czym jest dynia, ale jeszcze lepiej niech wie, czym jest znicz. Niech zna cudze historie, ale niech przede wszystkim zna historię własnej rodziny. Niech nie boi się świata, ale niech też nie pozwoli światu wypłukać z siebie pamięci.
I być może właśnie tutaj różnimy się najbardziej, choć nie sądzę, aby była to różnica nie do pogodzenia. Pan patrzy na symbol i pyta przede wszystkim: skąd on przyszedł, jakie niesie dziedzictwo i do jakiego porządku należał. Ja zadaję jeszcze drugie pytanie: co ten symbol znaczy dziś dla człowieka, który po niego sięga, i czy rzeczywiście niesie w nim dawną treść, czy może jest już tylko skorupą po znaczeniu, które wygasło wiele pokoleń temu. Oba pytania są potrzebne, ale nie chciałbym, aby pierwsze całkowicie unieważniało drugie, bo wtedy kultura przestaje być żywą tkanką człowieka, a zaczyna przypominać muzeum, w którym każdy znak na zawsze zostaje zamknięty w gablocie własnego pochodzenia.
Dlatego powtórzę to, co dla mnie w całej tej rozmowie najważniejsze: moją troską w tym eseju nie jest ocalenie dyni.
Moją troską jest ocalenie pamięci.
Artur Arvel
@Artur... - Panie Arturze, wyjaśnia pan to, co napisał w swoim Eseju o wprowadzeniu tylnymi drzwiami nowej świeckiej tradycji, która w Polsce nie istniała. Każdy kraj ma swoją tradycję i obyczajowość. Święto Wszystkich Świętych i Dzień Zadusznych jest wpisany w naszą obrzędowość i niech tak zostanie. Wprowadzanie dla młodego pokolenia jakiś udziwnień i zabaw z przebieraniem i dziadowaniem za cukierkiem nic nie wnosi a oddala od szacunku dla zmarłych przodków. W niektórych kościołach zaczęto tolerować " dzikie zwyczaje dokarmiania swoich dzieci paluszkami, czy napojami jak również pozwolono się im zabawiać rysowaniem czy bawieniem samochodzikami" podczas mszy świętej. Nawet księża nie zwracają na to uwagi. Sądzi pan , że te dzieci nauczą się w przyszłości szacunku do Majestatu Kościoła?? Dziecko wszystko chłonie bezrefleksyjnie i trzeba Go nauczyć co dobre a co złe.
Pani Zofio, podzielam Pani troskę o przekazywanie dzieciom szacunku do zmarłych. Nie proponuję jednak ustanowienia nowej tradycji. Piszę o tym, jak wobec zwyczaju, z którym młodzi już się spotykają, zachować i przekazać znaczenie własnych.
W eseju proszę przecież, by następnego dnia wziąć dziecko za rękę, zaprowadzić na cmentarz i opowiedzieć mu o człowieku, którego nazwisko widnieje na nagrobku. Właśnie o tę chwilę upominam się najmocniej.
Przykład zachowania podczas mszy dotyczy granic właściwych dla konkretnego miejsca. Zgoda na dziecięcą zabawę nie oznacza zgody na zabawę wszędzie. Możemy uczyć jednego i drugiego: radości oraz powagi.
Czy nie więcej przekażemy dziecku, opowiadając, dlaczego zapalamy znicz, niż poprzestając na wyjaśnieniu, dlaczego nie powinno zapalać dyni?
Artur Arvel
"Nie zgadzam się jednak z tym, aby każdy współczesny znak Halloween automatycznie przenosił na człowieka całą warstwę dawnych wierzeń, obrzędów i znaczeń, z których historycznie wyrósł, ponieważ kultura nigdy nie stoi nieruchomo, a symbole wędrują przez wieki, zmieniają sens, tracą dawne funkcje, otrzymują nowe i niekiedy pozostaje po nich jedynie forma, podczas gdy treść dawno już należy do przeszłości."
Są dwie możliwości. albo autor komentowanej w ten sposób wypowiedzi stwierdził, że:
albo nie.
Ponieważ takich stwierdzeń autor komentowanej wypowiedzi nie zapisał, to ten komentarz jest manipulacją.
@Artur Arvel Świat nie jest już rajskim ogrodem, więc przekraczanie granicy dobra i zła jest naszym losem, a zatem wracamy do różnicy między zacieraniem tej granicy a jej wytyczaniem.
Nie wiem czy beztroskie zapalenia świeczki w dyni jest przekroczeniem granicy i jakie ma znaczenie dla psychologii dzieci. Nie wiem, w jakiej sytuacji msze ekumenicznie tę granicę przekraczają, ale np.piętnowanie się tatuażami i ćwiekami w nosie już nie budzi moich wątpliwości. Ten etap już mamy za sobą. Podobnie sprawa narkotyków. Czym innym jest leczenie bólu a czym innym udostępnianie „leczniczych olei konopnych” w czasach gdy bożonarodzeniowe potrawy z maku zostały ustawowo uwolnione od „magii”.
Panie Marku, zatrzymało mnie Pańskie rozróżnienie między wytyczaniem granicy a jej zacieraniem. Granica dobra i zła wymaga przecież czegoś więcej niż postawienia znaku ostrzegawczego. Trzeba jeszcze nauczyć człowieka rozpoznawać, czego ten znak strzeże.
Dlatego cenię Pańskie „nie wiem” przy świeczce w dyni. Jest w nim miejsce na przyjrzenie się dziecku, zabawie, znaczeniu gestu. Dorosły nie musi znać odpowiedzi na wszystko, ale powinien pozostać obok i pomóc zrozumieć to, z czym dziecko się spotyka.
Nie wszystkie przywołane przykłady oceniam jednak równie jednoznacznie. Sam tatuaż czy kolczyk nie wystarcza mi do wydania sądu o człowieku. Wolałbym najpierw usłyszeć jego historię. Bywa, że człowiek nosi na skórze coś, o czym nie umie jeszcze opowiedzieć, a bywa, że po prostu wybrał ozdobę. Oceniając znak, łatwo przeoczyć osobę.
Świat rzeczywiście nie jest już rajskim ogrodem. Tym bardziej chciałbym, żeby dziecko mogło wrócić ze swoich pytań do dorosłego, który go wysłucha. Wtedy łatwiej pokazać mu również tę granicę, przed którą trzeba się zatrzymać. Zakaz może powstrzymać rękę na jeden wieczór. Zrozumienie pomaga człowiekowi wybierać także wtedy, gdy zostaje sam.
Artur Arvel
"Sam tatuaż czy kolczyk nie wystarcza mi do wydania sądu o człowieku. Wolałbym najpierw usłyszeć jego historię.”
Tatuaż jest istotną częścią historii człowieka, którą opowiada publicznie o sobie. Symbolika tatuaży jest istotna. Kiedyś w subkulturach, dzisiaj tatuaż stał się czymś więcej niż modą, bo nie przemija. Zostaje na całe życie. To skłania do pytania dlaczego? Jaka jest osobowość, która decyduje się na tatuowanie? Motywacja drugiej strony, władzy przez manipulację, jest znana. To kultura piętnowania pod pozorami indywidualizmu, szpecenia pod pozorami zdobienia. Już nie jesteśmy na etapie oswajania ze świeczkami w dyni, tylko przejęcia kontroli nad postrzeganiem nienormalności.
Zasugeruję możliwość, że źródło komentowanego przez pana tekstu to program komputerowy, z którym ludzie wdają się w "rozmowę". No cóż...
Panie Zbyszku, nie jest dla mnie jasne, do którego tekstu odnosi się Pańska uwaga. Proszę wskazać konkretny fragment, żebym nie przypisywał Panu intencji, których Pan nie wyraził.
Dobry manipulacyjny tekst stworzony albo przez AI albo przy pomocy AI.
Panie Zbyszku, odpowiem na oba komentarze razem. Są w nich uwagi, które przyjmuję, oraz wnioski o moich przekonaniach, z którymi się nie zgadzam.
Pani Zofia pisała, że halloweenowe zabawy oddalają dzieci od szacunku dla zmarłych. Nie twierdziła, że każdy symbol automatycznie przenosi całą warstwę dawnych wierzeń. Moje późniejsze sformułowanie rozszerzyło więc przedmiot sporu. Powinienem był wyraźnie zaznaczyć, że przedstawiam własne rozróżnienie, zamiast pozostawiać wrażenie, że odtwarzam stanowisko rozmówczyni. W tym zakresie przyjmuję Pańską uwagę. Samo nietrafne uogólnienie nie dowodzi jednak zamiaru manipulowania czytelnikiem.
Podobnie przyznaję, że odrzucanie Halloween nie musi wynikać ze strachu. Może być przemyślanym wyborem religijnym lub wychowawczym. Zdanie o kulturze, która „drży przed dynią”, jest polemicznym skrótem, zbyt szerokim wobec różnorodności takich stanowisk. Nie uważam jednak osób odrzucających Halloween za wymagające leczenia ani siebie za bardziej oświeconego.
Trafnie zauważył Pan również nieobecność słów „Bóg”, „krzyż” i „zmartwychwstanie”. Esej skupia się na pamięci i więzi pokoleń, pozostawiając religijny wymiar tych świąt niedostatecznie rozwinięty. Rozumiem, że dla chrześcijańskiego czytelnika jest to istotny brak. Wszystkich Świętych i Zaduszek nie można przecież wyczerpująco opisać jako pielęgnowania wspomnień. Z tego braku nie wynika jednak przekonanie, że Boga nie ma, a śmierć pozostawia po człowieku wyłącznie fotografię.
Nie napisałem też, że złe duchy nie istnieją ani że chrześcijaństwo zachęca do kontaktowania się z nimi. „Rozmowa” z przodkami oznaczała w eseju obecność bliskich w pamięci, rodzinnej opowieści i modlitwie. Rozumiem zastrzeżenie do tej metafory, ale nie jest ona deklaracją praktyk spirytystycznych.
Symbole mają znaczenie. Bez tego przekonania nie byłoby mojego obrazu znicza, nagrobka i dwóch płomieni. Samo nazwanie czegoś zabawą również nie rozstrzyga, czy jest to dobre. Trzeba przyjrzeć się konkretnej treści i zachowaniu. Widzę różnicę między dekoracją z dyni a świadomym odgrywaniem przywoływania duchów. Możemy spierać się o zasadność tego rozróżnienia, lecz nie oznacza ono uznania wszystkich symboli za obojętne.
Zwroty „być może” pozostawiają w eseju miejsce na namysł. Mogą drażnić lub osłabiać precyzję, ale same nie dowodzą manipulacji. Podejrzenie udziału AI także nie zastępuje oceny argumentów.
Rzeczywisty spór dotyczy tego, czy dziecięca zabawa może współistnieć z poważnym przekazywaniem tradycji, czy też nieuchronnie je osłabia. Ja dopuszczam współistnienie, pod warunkiem odpowiedzialności dorosłych. Nie proponuję pozostawienia dziecka samego wśród symboli, których znaczenia nikt mu nie wyjaśni.
Można odrzucić moją odpowiedź. Proszę jednak rozróżnić to, co napisałem nieprecyzyjnie, od tego, czego nie napisałem wcale. Pierwsze jestem gotów uznać i wyjaśnić. Drugiego nie mogę przyjąć jako własnego stanowiska.
Artur Arvel
PS. Określenie tekstu jako „manipulacyjnego” jest poważniejszym zarzutem niż uznanie go za niepełny, nieprecyzyjny czy po prostu błędny. Wskazał Pan konkretne fragmenty i odniosłem się do nich, część uwag przyjmując. Nie zgadzam się jednak, by z tych zastrzeżeń wyprowadzać pewność, że świadomie próbuję czytelnika oszukać. Esej przedstawia mój sposób patrzenia i podlega krytyce. Proszę jedynie o tę samą ostrożność w ocenianiu moich intencji, jakiej słusznie wymaga Pan ode mnie przy przedstawianiu cudzych poglądów. Osobno odniosę się do sugestii dotyczącej administracji NaszeBlogi i „inicjatywy zewnętrznej”. Tak postawione pytanie pomija najprostszą możliwość: autor publikuje tekst, ponieważ ma coś do powiedzenia i chce poddać swoją myśl rozmowie.
Za zamieszczone przeze mnie treści odpowiadam ja. Jeśli sugeruje Pan zorganizowane działanie administracji lub kogokolwiek z zewnątrz, proszę wskazać podstawy tego podejrzenia. Sama niezgoda z tekstem ani rozpoznanie w nim określonego stylu nie wystarczają.
Możemy szczegółowo spierać się o moje słowa. Kiedy jednak zamiast nich zaczynamy rozpatrywać domniemane zaplecze autora, rozmowa oddala się od eseju. Proszę mnie rozliczać z tego, co napisałem, a nie z roli, którą dopiero mi Pan przypisuje.
Po Pańskiej odpowiedzi nie muszę już nic dodawać. Witam, co prawda późno, ale serdecznie na NB.
Niestety, zgodnie z chińskim przekleństwem, czas znów stał się ciekawy
Panie Zbyszku nie wiem czy Pan istnieje czy AI pana stworzyła ale to w ogóle nie jest na temat. Wydaje mi się za autor chciał powiedzieć żeby nie zapominać o tradycji i Polskich zwyczajach. Można się z nim nie zgadzać ale ten autor tworzy na Facebooku, jest dostępny dla fanów, odpowiada na komentarze , pisze piękne teksty do piosenek. Miód na serce , proszę się zainteresować zamiast się ośmieszać i pisać takie banialuki.
"Panie Zbyszku nie wiem czy Pan istnieje czy AI pana stworzyła ale to w ogóle nie jest na temat"
Trudno o głupszy komentarz. Otóż to jest temat fundamentalny, szczególnie dzisiaj. @llailka - źródło tego komentarza ma na naszych blogach: 0 (zero) wpisów i tylko 2 komentarze, właśnie teraz dokonane w celu podkreślenia wartości twórczości AI z innego konta. Ciekawe? Przecież można stworzyć dowolną liczbę takich "blogerów" i "blogerek" z dowolnymi kontami piszącymi dowolne i tworzącymi dowolne bzdety udające ludzką twórczość. I będą się wzajemnie zachwalać, a nawet dyskutować.
Obecnie - i to jest temat powszechnie znany - większość internetu jest "martwa", to znaczy właśnie treści w nim pojawiające się nie są autorstwa ludzi. Jeśli treść jest sygnowana oznaczeniem (AI) to jest w pełni zrozumiałe i można to doceniać. Jeśli jednak pozoruje autorstwo ludzkie - a to cała masa - to jest to wymierzone w ludzi.
Generalnie podszywanie się pod ludzi, przez boty, trole, jest niesmacznie. To wyjątkowe szkodnictwo, bo to jest OSZUSTWO. Oszukuje się ludzi, że rozmawiają oni z innymi ludźmi, że reagują na ludzkie słowa, wpuszcza się ludzi w przysłowiowe maliny, robi się ich "w konia", wykorzystuje się ich. Pisanie, że "to w ogóle nie jest temat", to prymitywne okrucieństwo wobec człowieczeństwa. No ale... czego oczekiwać od programów sterowanych przez chciwych uwagi, czasu, innych ludzi?
Ot nowy świat, sprawnych fałszów.
Panie Zbyszku, przejrzystość autorstwa i odpowiedzialność za publikowane treści są ważne. Rozumiem również obawę przed pozorowanymi rozmowami i sztucznym zachwalaniem własnej twórczości. Takie zjawiska zasługują na krytykę.
Nie wystarcza jednak wskazać, że konto jest nowe, ma niewiele komentarzy i wyraża uznanie dla autora, aby uznać je za element oszustwa. To podstawa do zadania pytania, nie do rozstrzygnięcia, kto po drugiej stronie istnieje i jakie ma zamiary. Jeśli ma Pan konkretne dowody dotyczące tej sytuacji, proszę je przedstawić.
Pani Ilailko, dziękuję za życzliwość wobec mojej twórczości. Proszę jednak, żebyśmy również w jej obronie powstrzymali się od osobistych uszczypliwości. Nie chciałbym, aby rozmowa zamieniła się w wymianę upokorzeń.
Każdy może krytykować moje teksty i pytać o sposób ich powstawania. Proszę tylko odróżniać pytania od oskarżeń, a przypuszczenia od ustaleń. Ta zasada powinna obowiązywać nas wszystkich.
Skoro upominamy się tutaj o człowieczeństwo, zachowajmy ostrożność, zanim odmówimy go konkretnemu rozmówcy. Za krótkim komentarzem i pustym awatarem również może stać człowiek, którego nasze słowa dotkną.
Artur Arvel
A ja dla pana Zbyszka mam jedno, BINGO.
ILEŻ słów ! musi sklecić apologeta neoKulturkampf’u celem jego usprawiedliwienia.
Wymień w tekście słowo „haloween” na „chanuka”, lub na nazwę innej uroczystości z kalendarza liturgicznego leminga, a staniesz się cenionym autorytetem liberalno-lewackich mediów masowego tumanienia.
Dla ułatwienia:
01 stycznia - Światowy Dzień Kaca
02 stycznia - Dzień Ptysia
03 stycznia - Dzień Słomki do Picia
06 stycznia - Dzień Bitej Śmietany
08 stycznia - Dzień Sprzątania Biurka
13 stycznia - Dzień Polskiej Wódki
14 stycznia - Światowy Dzień Logiki
17 stycznia - Dzień Wszystkich Fajnych, Dzień Dialogu z Judaizmem, Światowy Dzień Pizzy
18 stycznia - Dzień Bałwana, Dzień Kubusia Puchatka
19 stycznia - Dzień Popcornu
20 stycznia - Dzień Bigosu, Dzień Miłośników Sera
21 stycznia - Międzynarodowy Dzień Spodni Dresowych, Dzień Wiewiórki
22 stycznia - Dzień Ostrego Sosu
25 stycznia - Dzień Sekretarki i Asystentki, Dzień Gracza LOTTO
26 stycznia - Dzień Dialogu z Islamem
28 stycznia - Dzień Piszczałek i Fujarek, Międzynarodowy Dzień Klocków LEGO
30 stycznia - Dzień Głupkowatych Powitań na Poczcie Głosowej
31 stycznia - Dzień Narodzin Rosyjskiej Wódki, Dzień Zebry
01 lutego - Dzień Gumy do Żucia
02 lutego - Dzień Świstaka, Dzień Niedźwiedzia, Dzień Naleśnika
03 lutego - Międzynarodowy Dzień Kopania Rowów, Dzień Ciasta Marchewkowego
04 lutego - Światowy Dzień Rzeźnika i Przemysłu Wędliniarskiego
05 lutego - Światowy Dzień Nutelli
05 lutego - Międzynarodowy Dzień Barmana
08 lutego - Święto Służby Więziennej
09 lutego - Międzynarodowy Dzień Pizzy
11 lutego - Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce
13 lutego - Międzynarodowy Dzień Prezerwatywy
14 lutego - Dzień Uzdrawiania Dźwiękiem
15 lutego - Dzień Singla
16 lutego - Dzień Listonoszy i Doręczycieli Przesyłek Pocztowych
17 lutego - Dzień Kota, Światowy Dzień Ducha Ludzkiego
18 lutego - Dzień Baterii
20 lutego - Międzynarodowy Dzień Palących Fajkę, Dzień Kajdanek
23 lutego - Dzień bez Łapówki
26 lutego - Światowy Dzień Zakładki do Książki, Dzień Kabanosa, Dzień Dinozaura, Dzień Pozdrawiania Blondynek, Światowy Dzień Pistacji
27 lutego - Dzień Niedźwiedzia Polarnego
28 lutego - Dzień Spania w Miejscach Publicznych, Dzień Kibica Cracovii
01 marca - Dzień Puszystych, Dzień Piegów, Międzynarodowy Dzień Przytulania Bibliotekarza
02 marca - Dzień Staroci
03 marca - Międzynarodowy Dzień Pisarzy
04 marca - Międzynarodowy Dzień Mistrza Gry, Dzień Gramatyki
05 marca - Dzień Teściowej, Ogólnopolski Dzień Dentysty
06 marca - Dzień Czystego Stołu
07 marca - Dzień Płatków Śniadaniowych
08 marca - Międzynarodowy Dzień Kobiet, Dzień Rudych Osób
09 marca - Światowy Dzień Drzemki w Pracy, Światowy Dzień Didżeja, Dzień Barbie
11 marca - Dzień Sołtysa
13 marca - Dzień Klejnotów
14 marca - Dzień Liczby Pi, Dzień Motyli
15 marca - Światowy Dzień Praw Konsumenta, Dzień Piekarzy i Cukierników, Miedzynarodowy Dzień Przeciwko Brutalności Policji, Dzień Walki z Chrapaniem
17 marca - Dzień Łodzi Podwodnej
20 marca - Dzień Wróbla, Dzień Szczęścia, Dzień bez Mięsa, Światowy Dzień Zdrowia Jamy Ustnej, Międzynarodowy Dzień Astrologii, Światowy Dzień Żaby, Dzień Języka Francuskiego
21 marca - Dzień Wierzby, Dzień Lasów, Dzień Kolorowej Skarpetki, Dzień Wagarowicza
22 marca - Międzynarodowy Dzień Foki
23 marca - Dzień Meteorologii, Dzień Windy
24 marca - Europejski Dzień Lodów Rzemieślniczych
25 marca - Dzień Czytania Tolkiena, Międzynarodowy Dzień Gofra
26 marca - Międzynarodowy Dzień Szpinaku, Dzień Dobrego Łotra (Dzień Janosika), Dzień Niedźwiedzia Grizzly
28 marca - Dzień Chwastów, Dzień Żelków, Międzynarodowy Dzień bez Kłamstwa
29 marca - Święto Polskiej Bielizny
30 marca - Światowy Dzień Muffinka
31 marca - Światowy dzień budyniu
01 kwietnia - Międzynarodowy Dzień Klauna
03 kwietnia - Dzień Tęczy
04 kwietnia - Dzień Marchewki, Światowy Dzień Szczura
05 kwietnia - Dzień Grzeczności za Kierownicą
05 kwietnia - Dzień Karmelu(złoty cukier o płynnej konsystencji)
07 kwietnia - Międzynarodowy Dzień Domków Lalek, Dzień Bobrów
08 kwietnia - Międzynarodowy Dzień Opozycji Przeciw GMO, Międzynarodowy Dzień Romów, Dzień Miłośników Zoo
09 kwietnia - Międzynarodowy Dzień Jednorożca
10 kwietnia - Międzynarodowy Dzień Agrafki przypomina nam o tym, że warto zawsze mieć ją przy sobie
12 kwietnia - Światowy Dzień Czekolady, Dzień Chomika, Dzień Czystych Okien
13 kwietnia - Dzień Scrabble
14 kwietnia - Dzień Patrzenia się w Niebo, Dzień Delfina
15 kwietnia - Światowy Dzień Trzeźwości
16 kwietnia - Dzień Sapera, Europejski dzień kontroli prędkości
17 kwietnia - Światowy Dzień Kostki Rubika, Międzynarodowy Dzień Paskudy
18 kwietnia - Europejski Dzień Praw Pacjenta
19 kwietnia - Dzień Czosnku
20 kwietnia - Dzień Miłości do Różnorodności, Dzień Marihuany, Dzień Języka Chińskiego
22 kwietnia - Dzień „Fasolkowych” Cukierków Jelly Bean
23 kwietnia - Dzień Języka Hiszpańskiego, Dzień Języka Angielskiego
24 kwietnia - Europejski Dzień Śniadania
25 kwietnia - Dzień Sekretarki, Światowy Dzień Pingwina
27 kwietnia - Dzień Lekarzy Weterynarii, Światowy Dzień Tapira
28 kwietnia - Dzień Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Pracy, Dzień Sera Camembert
29 kwietnia - Międzynarodowy Dzień Tańca
30 kwietnia - Ogólnopolski Dzień Koni, Dzień Uczciwości
01 maja - Święto Pracy, Ogólnopolskie Święto Kaszanki
02 maja - Dzień Tuńczyka, Międzynarodowy Dzień Harry'ego Pottera
03 maja - Dzień Bez Komputera
04 maja - Międzynarodowy Dzień Strażaka, Dzień Kominiarza, Międzynarodowy Dzień Gwiezdnych Wojen
05 maja - Światowy Dzień Higieny Rąk, Dzień Bez Makijażu
06 maja - Międzynarodowy Dzień Bez Diety
08 maja - Dzień Bibliotek, Światowy Dzień Osła
09 maja - Dzień Sprawiedliwego Handlu
10 maja - Dzień Pracownika Gospodarki Komunalnej, Dzień Zołzy
11 maja - Dzień bez śmiecenia
15 maja - Międzynarodowy Dzień Pończoch Nylonowych
16 maja - Dzień siania dyni w miejscach publicznych
17 maja - Światowy Dzień Pieczenia
18 maja - Dzień Mostowca
19 maja - Dzień Mycia Samochodów, Światowy Dzień Honorowej Dawczyni Mleka Kobiecego
20 maja - Światowy Dzień Pszczół, Międzynarodowy Dzień Płynów do Mycia Naczyń
21 maja - Światowy Dzień Kosmosu, Międzynarodowy Dzień Herbaty
23 maja - Dzień Żółwia, Dzień Teścia, Dzień Wymiaru Sprawiedliwości
24 maja - Dzień Ślimaka
25 maja - Dzień Królewny, Dzień Piwowara,
26 maja - Dzień Matki, Światowy Dzień Drakuli, Dzień Samolotów z Papieru
27 maja - Dzień Sąsiada
28 maja - Dzień Bez Prezerwatywy, Światowy Dzień Hamburgera, Dzień Higieny Podczas Miesiączki
29 maja - Dzień Świadomości Wydry
30 maja - Międzynarodowy Dzień Ziemniaka, Światowy dzień soku
31 maja - Dzień Bociana Białego, Światowy Dzień Bez Majtek,
01 czerwca - Dzień Dziecka, Światowy Dzień Mleka, Święto Bułki
02 czerwca - Dzień Macochy
03 czerwca - Dzień Roweru
05 czerwca - Światowy Dzień Ketchupu
06 czerwca - Dzień Języka Rosyjskiego, Dzień Jojo
07 czerwca - Dzień Seksu
08 czerwca - Dzień Lalki
09 czerwca - Dzień Kaczora Donalda
10 czerwca - Światowy Dzień Jazdy Nago na Rowerze
12 czerwca - Dzień Stylisty Paznokci, Międzynarodowy Dzień Falafela
13 czerwca - Święto Dobrych Rad, Światowy Dzień Robienia na Drutach w Miejscach Publicznych
14 czerwca - Międzynarodowy Dzień Kąpieli
15 czerwca - Dzień Wiatru
18 czerwca - Dzień Protestu Przeciwko GMO, Dzień Ewakuacji
19 czerwca - Dzień Leniwych Spacerów, Dzień Kota Garfielda, Dzień Kibica Wisły Kraków
21 czerwca - Noc Kupały, Światowy Dzień Żyrafy, Dzień Deskorolki
23 czerwca - Dzień Ojca, Dzien Wdów, Dzień Wędkarza, Międzynarodowy Dzień Kobiet w Inżynierii
25 czerwca - Światowy Dzień Smerfa
27 czerwca - Dzień Rybołówstwa
28 czerwca - Dzień Szwagra
30 czerwca - Dzień Motyla Kapustnika
01 lipca - Dzień Psa
02 lipca - Międzynarodowy Dzień UFO
03 lipca - Dzień Czerwonej Ostrej Papryczki Chili
04 lipca - Dzień Wypadów do Parku, Święto Hot Doga
05 lipca - Dzień Łapania za Biust, Dzień Bikini
07 lipca - Światowy Dzień Czekolady
09 lipca - Dzień Chodzenia Do Pracy Inną Drogą
13 lipca - Dzień Frytek
14 lipca - Dzień Łapania za Pupę, Dzień Rekina, Światowy Dzień Szympansa
15 lipca - Dzień bez Telefonu Komórkowego
16 lipca - Światowy Dzień Węża
17 lipca - Ogólnopolski Dzień Tabaki
18 lipca - Dzień Kawioru
19 lipca - Dzień Czerwonego Kapturka
22 lipca - Dzień Aproksymacji Pi
23 lipca - Dzień Włóczykija
24 lipca - Międzynarodowy dzień wirtualnej miłości, Dzień Pszczółki Mai
27 lipca - Dzień Chodzenia na Szczudłach
28 lipca - Dzień Kultu Masy Mięśniowej
30 lipca - Międzynarodowy Dzień Sernika
03 sierpnia - Dzień Arbuza
05 sierpnia - Dzień Ostrygi, Dzień Bielizny
06 sierpnia - Dzień Świeżego Oddechu
08 sierpnia - Wielki Dzień Pszczół, Międzynarodowy Dzień Kota, Międzynarodowy Dzień Kobiecego Orgazmu
09 sierpnia - Dzień Ludności Rdzennej
12 sierpnia - Dzień Pracoholików
13 sierpnia - Międzynarodowy Dzień Osób Leworęcznych
16 sierpnia - Światowy Dzień Roller Coastera, Międzynarodowy Dzień Zagrychy
18 sierpnia - Dzień Ciasta Lodowego
20 sierpnia - Światowy Dzień Komara
21 sierpnia - Międzynarodowy Dzień Seksu
22 sierpnia - Światowy Dzień Mleka Roślinnego
25 sierpnia - Międzynarodowa Noc Nietoperzy,Dzień polskiej żywności, Dzień Zupy Błyskawicznej
26 sierpnia - Międzynarodowy Dzień Psa, Święto Brokatu
27 sierpnia - Dzień Tira
29 sierpnia - Dzień Strażnika Gminnego i Miejskiego
30 sierpnia - Dzień Taksówkarza
02 września - Dzień Dużego Rozmiaru
03 września - Dzień Wieżowców
04 września - Światowy Dzień Zdrowia Seksualnego, Dzień Orzechów Makadamia
05 września - Światowy Dzień Brody
09 września - Międzynarodowy Dzień Urody, Dzień Recyklingu Baterii
10 września - Dzień Piłkarza
13 września - Dzień Całowania Chłopaków w Usta
15 września - Dzień Demokracji, Dzień Łosia, Dzień Majonezu Kieleckiego, Międzynarodowy Dzień Demokracji, Dzień Opakowań, Dzień Olewania Systemu
16 września - Światowy Dzień Fryzjera, Dzień Maszynisty
17 września - Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta
18 września - Międzynarodowy Dzień Bramy Garażowej, Międzynarodowy Dzień Równej Płacy
20 września - Dzień Parówki i Parówkożercy
21 września - Dzień Kapsla
22 września - Światowy Dzień bez Samochodu, Dzień Ćwiczenia Przed Lustrem Prośby o Podwyżkę Płacy,
24 września - Dzień Stylistów Rzęs
26 września - Światowy Dzień Królika
27 września - Światowy Dzień Turystyki
28 września - Międzynarodowy Dzień Tajniaka, Światowy Dzień Jabłka
29 września - Dzień Kuriera i Przewoźnika, Dzień Kawy, Dzień Hipochondryka
30 września - Dzień Chłopaka
01 października - Międzynarodowy Dzień Kawy
02 października - Dzień Zwierząt Hodowlanych, Światowy Dzień Tabliczki Mnożenia
04 października - Światowy Dzień Zwierząt
06 października - Światowy Dzień Mieszkalnictwa, Dzień Borsuka
07 października - Dzień Wanny
08 października - Światowy Dzień Ośmiornicy
10 października - Święto Drzewa, Światowy Dzień Owsianki, Święto Żołnierza Rezerwy
11 października - Dzień Dziewczynek
12 października - Dzień Bezpiecznego Komputera
13 października - Dzień Bez Stanika, Międzynarodowy Dzień Sceptyków
15 października - Dzień Mycia Rąk, Międzynarodowy Dzień Kobiet Wiejskich
16 października - Dzień Szefa
17 października - Międzynarodowy Dzień Naprawy
20 października - Międzynarodowy Dzień Szefa Kuchni, Dzień Pasztecika Szczecińskiego, Dzień Szelek
21 października - Międzynarodowy dzień odpoczynku od świętowania, Dzień Bez Skarpetek
24 października - Światowy Dzień Origami, Dzień Bez Maila, Międzynarodowe Święto Uciekających na Rowerze, Światowy Dzień Flaczków
25 października - Dzień Szewca, Światowy Dzień Makaronu
28 października - Dzień Odpoczynku dla Zszarganych Nerwów, Dzień Miłośników Pluszaków
30 października - Dzień Spódnicy, Święto Napojów Wyskokowych
31 października - Halloween, Dzień Rozrzutności, Światowy Dzień Oszczędzania
03 listopada - Dzień Kanapki, Dzień Gospodyni Domowej
04 listopada - Dzień Taniego Wina
05 listopada - Dzień Postaci z Bajek
07 listopada - Światowy Dzień Feministek, Dzień Kotleta Schabowego
09 listopada - Światowy Dzień Gry Wstępnej
10 listopada - Dzień Jeża
12 listopada - Światowy Dzień Drwala
13 listopada - Dzień Placków Ziemniaczanych, Dzień Biznesmena
15 listopada - Dzień Slipek
17 listopada - Dzień Czarnego Kota, Dzień Baklawy
18 listopada - Międzynarodowy Dzień Sztuki Islamu, Dzień Myszki Miki
19 listopada - Dzień Toalet, Międzynarodowy Dzień Mężczyzn, Dzień Przedsiębiorczości Kobiet
20 listopada - Dzień Absurdu
24 listopada - Dzień Buraka
25 listopada - Dzień Kolejarza i Tramwajarza, Dzień Pluszowego Misia
26 listopada - Dzień Ciasta
28 listopada - Dzień bez kupowania, Dzień Podłości
30 listopada - Dzień Białych Skarpetek
01 grudnia - Światowy Dzień Puszczania Bąków
02 grudnia - Dzień Placków
02 grudnia - Światowy Dzień Majsterkowicza
05 grudnia - Dzień Gleb
09 grudnia - Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Korupcji
10 grudnia - Dzień Odlewnika, Dzień Świątecznego Swetra, Dzień Bota
11 grudnia - Międzynarodowy Dzień Tanga
12 grudnia - Dzień Guzika
13 grudnia - Światowy Dzień Skrzypiec
14 grudnia - Dzień Małpy, Dzień Pamięci 47 Roninów
15 grudnia - Dzień Herbaty
16 grudnia - Dzień Pokrywania Wszystkiego Czekoladą
17 grudnia - Ogólnopolski Dzień Bez "Jak Było Dzisiaj w Szkole?", Dzień bez Przekleństw
18 grudnia - Chanuka, Międzynarodowy Dzień Migrantów, Dzień Języka Arabskiego
19 grudnia - Dzień wiecznie zielonych roślin
20 grudnia - Dzień Ryby
21 grudnia - Światowy Dzień Orgazmu, Światowy Dzień Pozdrawiania Brunetek
27 grudnia - Dzień Keksa
28 grudnia - Międzynarodowy Dzień Pocałunku, Dzień Gry w Karty
30 grudnia - Dzień Serka Wiejskiego
31 grudnia - Dzień bez Bielizny
O świetle
Nie każdy płomień cudze światło gasi.
Bóg widzi więcej niż podział na „nasi”.
Kto w blasku znicza obcy sztandar widzi,
niech zważy słowo, zanim światło wyszydzi.
PS. Niech Chrystus obdarza nas obu pokojem i światłem rozeznania. Szczęść Boże, Panie Kazimierzu.
Artur Arvel