Teoria gier na trzech piętrach człowieka
Często w szkole czy filmach słyszymy piękną bajkę: ewolucja polega na tym, że ludzie stali się mądrzy, przestali ze sobą walczyć jak dzikie małpy i zrozumieli, że współpraca zawsze się opłaca.
Brzmi super, ale matematyka — a dokładniej teoria gier (dział badający, jakie decyzje opłacają się w relacjach z innymi) — bezlitośnie obala ten mit. Pokazuje coś ciekawszego: współpraca wcale nie jest czymś domyślnym. Żeby działała, musi być uzbrojona w groźbę natychmiastowego odwetu.
Świetnie tłumaczy to mój model Trzech Pięter Człowieka (instynkty, uniwersalia, cywilizacje):
- Parter (biologia): instynkty stadnego ssaka — walka o dominację, agresja, ale też zalążki empatii i tworzenia koalicji.
- I Piętro (kultura, uniwersalia): zasada wzajemności, pamięć o tym, kto jest swój, a kto obcy, plotki, wykluczanie cwaniaków.
- II Piętro (cywilizacja, instytucje): prawo, umowy, sądy, spisane reguły gry.
Zobaczmy krok po kroku, dlaczego bez wyższych pięter współpraca błyskawicznie leży na łopatkach.
Parter w trybie jeden na jeden. Dlaczego opłaca się zdradzić?
Wyobraź sobie klasyczny dylemat więźnia: robisz z kimś jednorazowy interes w obcym mieście. Widzicie się pierwszy i ostatni raz w życiu.
- Jeśli obaj będziecie uczciwi — obaj zyskacie.
- Jeśli obaj oszukacie — obaj stracicie trochę.
- Jednak jeśli ty będziesz uczciwy, a on cię oszuka — on zgarnia całą pulę, a ty zostajesz z niczym!
W takiej pojedynczej, anonimowej sytuacji matematyka jest bezwzględna: najbardziej opłaca się zdradzić (oszukać). Bez względu na to, co zrobi drugi gość, zdrada daje ci lepszy wynik lub chroni cię przed byciem frajerem.
To jest czysty parter ewolucyjny: surowy instynkt samolubnego drapieżnika. Gdybyśmy działali tylko w pojedynczych, anonimowych starciach, świat byłby permanentną wojną o dominację i wzajemnym oszukiwaniem.
Wejście na I Piętro. Zasada „Wet za wet” (Tit-for-Tat)
Co się dzieje, gdy ta sama gra nie kończy się po jednej rundzie, tylko musicie ze sobą żyć dzień w dzień (jak w klasie w szkole albo w stadzie na sawannie)?
W latach 80-tych naukowiec Robert Axelrod zrobił turniej komputerowy dla różnych strategii. Wygrał banalnie prosty program: Wet za wet. Działa on według 4 zasad:
- Bądź miły: zacznij od współpracy (nie atakuj pierwszy).
- Miej twardą rękę: jeśli ktoś cię zdradzi — w następnej rundzie natychmiast mu oddaj!
- Wybaczaj: jeśli zdrajca przeprosi i znów gra fair — wróć do współpracy.
- Bądź czytelny: nie kombinuj, niech wszyscy wiedzą, jak reagujesz.
Wniosek? Dobroć bez możliwości odwetu to frajerstwo. Programy, które były zawsze bezwarunkowo miłe, zostały zmiecione przez cwaniaków. Współpraca wygrała tylko dlatego, że miała w ręku bat i potrafiła natychmiast ukarać zdradę.
To jest fundament I Piętra: w plemieniu ludzie zaczynają się rozpoznawać, pamiętają swoje winy i tworzą koalicje słabszych, by wspólnie utemperować klasowego lub plemiennego osiłka (to tzw. odwrócona hierarchia dominacji).
Już na tym etapie widać, że libertarianizm wygrywa i najlepiej stosować jego NAP (zasadę nieagresji), a zatem uznanie, że inicjowanie przemocy jest niemoralne, ale w obronie przemoc jak najbardziej można i należy stosować.
Lekcja z okopów I wojny światowej
Niesamowitym dowodem z historii była zasada „żyj i daj żyć innym” w okopach I wojny światowej.
Gdy te same oddziały niemieckie i brytyjskie stały naprzeciwko siebie miesiącami, żołnierze spontanicznie przestawali do siebie strzelać w porze obiadu. Wiedzieli, że jeśli jeden wystrzeli w zupę drugiego, to drugi zdemoluje okop pierwszego z moździerza. Pokój nie wynikał z nagłej miłości do wroga, tylko z powtarzalności sytuacji i gwarancji natychmiastowego odwetu.
Gdy generałowie zauważyli ten spokój, zaczęli celowo rotować oddziały (wprowadzając znów anonimowość pojedynczych starć). Efekt? Ciche porozumienie natychmiast pękało i wracała rzeź.
Ewolucja: Jastrzębie i Gołębie
W przyrodzie agresja nie znika na rzecz powszechnej miłości. W biologii znany jest model Jastrząb kontra Gołąb:
- Gdy w populacji są same ustępliwe „Gołębie”, pojawienie się jednego agresywnego „Jastrzębia” daje mu gigantyczną przewagę — zgarnia wszystko siłą.
- Gdy jest za dużo „Jastrzębi”, bez przerwy się tłuką, odnoszą rany i zaczynają wymierać, robiąc miejsce dla kooperacji.
Wynik? W naturze nigdy nie ma ostatecznego zwycięstwa samych świętych ani samych bandytów. Trwa ciągłe napięcie między chęcią zdominowania innych (parter) a mechanizmami obrony grupy przed tyranami (I i II piętro).
Współpraca to nie jest żaden wyższy, ostateczny etap ewolucji, który wymazał prawo dżungli z naszych genów.
- Dominacja i chęć zdrady (Parter) siedzą w nas zawsze — odpalają się automatycznie, gdy czujemy się bezkarni, anonimowi i silniejsi.
- Współpraca (I i II Piętro) to krucha konstrukcja, która działa tylko pod trzema warunkami:
- Znamy się i będziemy widzieć w przyszłości (powtarzalność),
- Pamiętamy swoje zachowania (opinia i reputacja),
- Mamy realną możliwość ukarania cwaniaka (odwet).
Człowiek nie przestał być biologicznym ssakiem tylko dlatego, że wymyślił moralność i prawo. Po prostu stworzył wyższe piętra, które pilnują, żeby opłacało nam się podawać rękę, zamiast wbijać nóż w plecy!
Libertariański szczyt. Współpraca z czystego rachunku zysków i strat
Gdy wejdziemy na sam szczyt tej konstrukcji — na poziom dojrzałego libertarianizmu — okazuje się, że wcale nie potrzebujemy bata w ręku wszechwładnego państwa, by ludzie żyli w pokoju.
Libertarianizm nie wymaga od człowieka, by stał się aniołem i sztucznie tłumił swoje biologiczne instynkty dominacji czy walki (parter). Zamiast tego stawia na chłodną ekonomię i teorię gier: tworzy warunki, w których dominacja, kradzież i agresja po prostu przestają się opłacać.
W wolnym społeczeństwie najpotężniejszą bronią przeciwko cwaniakom nie jest państwowy terror czy armia urzędników, lecz mechanizm reputacji, wolny rynek i ostracyzm społeczny. Jeśli kogoś oszukasz lub zaatakujesz, tracisz wiarygodność: nikt nie podpisze z tobą umowy, nikt ci niczego nie sprzeda, bank zablokuje ci usługi, a sąsiedzi zamkną przed tobą drzwi. Spadasz na margines z własnego wyboru.
Współpraca na najwyższym piętrze cywilizacyjnym nie jest więc naiwnym pacyfizmem ani przymusem narzuconym przez urzędnika z karabinem — to najbardziej opłacalny, racjonalny wybór wolnego człowieka, który doskonale wie, że pokojowa wymiana buduje bogactwo, a agresja prowadzi do natychmiastowego bankructwa. Do tego wymagana jest kultura, która zwalczy ludzką naturę.
Grzegorz GPS Świderski
Twitter.com/gps65
t.me/KanalBlogeraGPS
PS. Źródła tego plagiatu:
- niepoprawni.pl/blog/gps65/trzy-pietra-czlowieka-instynkty-uniwersalia-cywilizacje
- niepoprawni.pl/blog/gps65/czy-ewolucja-faworyzuje-wspolprace-a-dominacja-to-tylko-blad
- niepoprawni.pl/blog/gps65/czym-naprawde-jest-liberalizm
- niepoprawni.pl/blog/gps65/o-cywilizacji-naturze-instynkcie-kulturze-emocjach-i-ewolucji
- niepoprawni.pl/blog/gps65/dzin-kalach-i-koniec-wojen
@GPS...Znowu garstka dobrych rad wujcia Grzesia. Tak jak byśmy tego wszystkiego wcześniej nie wiedzieli.
Ten komentarz nic do tematu nie wnosi.
@No cóż jaka walka taki koniec i nie ma sensu wstawianie tu matematyki. Liebertianizm -tu się nie wygrywa czy przegrywa tylko stawia na chłodną ekonomię.Tu się zgadza-po prostu kradzież czy agresja po prostu przestają się opłacać.To nie jedyna forma ,,współpracy''z Koalicją Tuska bo przecież głosowano również na pana Berka. Po prostu się ,,opłaciło''.Morawiecki czekał na premierostwo -dostał wicemarszałka ale szkoda ,że oprócz tego słynnego grilla Tusk nie dołożył jakiego jachcika. Trochę tanio się sprzedał. Już nie opłaciło sie tak jak wczoraj zapewniać,że będzie stać murem w obronie TK.
A z kolei ten komentarz jest nie na temat.
Pozornie nie na temat, ale jednak na temat. Liberały-aferały zawsze się dogadają, jak oskubać frajerów.
W ich logice, oszukać znaczy wygrać. Nie widzą potrzeby kooperacji, gdzie obie strony wygrywają, tzw. win-win. Tak jest w państwie prawa. Dlatego prawicowcy stawiają na współpracę, czyli kooperację, a liberały-aferały to samolubne dranie i oszuści, żyjące na koszt społeczństwa, które traktują jako frajerów do oskubania.
W Polsce nie rządzą i nigdy nie rządziły żadne liberały. Polską już od dawna rządzą nieustannie i bez przerw socjaldemokraci.
Afery tych pseudo-liberałów ciągle przeczą tej tezie o socjaldemokracji. To są liberały-aferały, które sterują niewidzialną ręką rynku. A jak ktoś złapie ich za tę rękę jak kradnie, to twierdzą, że to nie ich ręka :)
Ten, kto steruje niewidzialną ręką rynku, nie może być liberałem z definicji, to socjalista, etatysta, wyznawca statolatrii. Nie zalecam mylenia pojęć.
Liberał zawsze grabi do siebie. Nie ma sentymentów w biznesie. Sorry Winietu. Dlatego nie ma prawdziwego liberała. Wolność dla siebie tak, ale już dla innych nie. Solidarności żadnej liberał nie zna, zna tylko krwiożerczą walkę o przetrwanie.
Akurat wczoraj trafiłem na transmisję z obrad Sejmu. Sejm, z nielicznymi wyjątkami, zajmował się zachwytami nad antykomunizmem zatwardziałego komunisty Tadeusza Mazowieckiego.
Tu nie było żadnej "zdrady wygranej w pojedynkę", tylko kontynuacja zdrady okrągłostołowej, która kontynuowała zdradę PRLowską.
Chyba, że uznamy deklarację lewic do przynależności do narodu polskiego za sprzeczną samą w sobie, to o żadnej zdradzie mowy być nie może, ale też z pewnością neguje to tezę, że ich "współpraca wymaga kija".
Ta notka nie jest o bierzącej sytuacji politycznej.
Jest o zdradzie i współpracy, a zabrakło o współpracy przy zdradzie.
Ale mój wpis jest o tym, że zdrada opłaca się w sytuacji anonimowej, gdy mamy do czynienia z obcymi i nieznajomymi, a współpraca się opłaca we wspólnocie, gdy wszyscy się znają.
Wszystko się zgadza: zdrajcy znają się i kochają. Nawet jak "pięknie się różnią" to się popierają.
@GPS.....,,Zdrada w sytuacji anonimowej, mając do czynienia z obcymi bo współpraca jedynie możliwa we wspólnocie''. W świecie NB wszystko jest anonimowe,niepewne i zawsze bez odpowiedzi na ważne tematy. Komu ma służyć pana ,,anonimowe''podejście? Nie da się odpowiedzieć wprost?