Od wykładniczego postępu do upadku państwa

Grzegorz GPS Świderski, 04.01.2026

W tym wpi­sie wy­ja­śniam źró­dła mo­jej Me­me­ty­cz­nej Teo­rii Suk­ce­su Cy­wi­li­za­cyj­ne­go (MTSC). Je­st ona kon­ty­nu­acją te­zy o wy­kład­ni­czym po­stę­pie tech­no­lo­gii w po­sta­ci lo­gi­sty­cz­ny­ch faz, któ­ry dzię­ki wzro­sto­wi wy­daj­no­ści pra­cy po­wo­du­je upa­dek pań­stw ro­zu­mia­ny­ch ja­ko te­ry­to­rial­ny mo­no­pol na prze­moc. Na sa­mym koń­cu ma­my trans­hu­ma­ni­zm. A wszyst­ko to je­st zgod­ne z chrze­ści­jań­stwem i na­szą cy­wi­li­za­cją ła­ciń­ską.

Od wykładniczego postępu do upadku państwa

  Po­stęp tech­no­lo­gicz­ny nie je­st zja­wi­skiem no­wym ani wy­jąt­ko­wym, cha­rak­te­ry­stycz­nym wy­łącz­nie dla XX czy XXI wie­ku. Je­śli ro­zu­mie­my go sze­rzej – ja­ko ku­mu­la­cję wie­dzy, na­rzę­dzi i pro­ce­dur – to od po­cząt­ku dzie­jów miał on cha­rak­ter wy­kład­ni­czy, choć przez ty­siąc­le­cia ten trend był sła­bo wi­docz­ny. Nie dla­te­go, że go nie by­ło, le­cz dla­te­go, że ska­la od­nie­sie­nia by­ła in­na, a tem­po zmian – z per­spek­ty­wy po­je­dyn­cze­go po­ko­le­nia – zbyt ma­łe, by da­ło się je in­tu­icyj­nie uchwy­cić.

  Me­cha­ni­zm je­st uni­wer­sal­ny. Każ­da in­no­wa­cja ob­ni­ża koszt ko­lej­ny­ch in­no­wa­cji. Każ­de na­rzę­dzie słu­ży nie tyl­ko do pro­duk­cji dó­br, ale rów­nież do pro­duk­cji ko­lej­ny­ch na­rzę­dzi. Wie­dza je­st me­mem, któ­ry re­pli­ku­je się szyb­ciej wte­dy, gdy dys­po­nu­je lep­szy­mi no­śni­ka­mi, lep­szym ję­zy­kiem for­mal­nym i lep­szy­mi na­rzę­dzia­mi ob­li­cze­nio­wy­mi. To wła­śnie ten sa­mo­na­pę­dza­ją­cy się cha­rak­ter in­for­ma­cji spra­wia, że po­stęp nie je­st li­nio­wy, le­cz wy­kład­ni­czy.

  Na­pi­sa­łem wie­le no­tek blo­go­wy­ch, w któ­ry­ch sta­wiam i uza­sad­niam trzy pro­ste, ale kon­se­kwent­ne te­zy.

Te­za I: „Po­stęp tech­no­lo­gicz­ny je­st od po­cząt­ku dzie­jów wy­kład­ni­czy w każ­dej dzie­dzi­nie”.

  Nie je­st to te­za ory­gi­nal­na. Po­wta­rzam ją za au­to­ra­mi, któ­rzy – każ­dy z in­nej stro­ny – uchwy­ci­li ten sam me­cha­ni­zm.

  • Ray Kurz­we­il, Nad­cho­dzi oso­bli­wo­ść. Kurz­we­il for­mu­łu­je: „pra­wo przy­spie­sza­ją­cy­ch zwro­tów”: tech­no­lo­gia przy­spie­sza, po­nie­waż roz­wój in­for­ma­cji na­pę­dza sam sie­bie. Je­go błąd do­ty­czy tylko dat i uni­wer­sal­no­ści wy­kre­sów, nie sa­me­go me­cha­ni­zmu aku­mu­la­cji. Opi­su­je on sa­mo­na­pę­dza­ją­cy się cha­rak­ter in­for­ma­cji tech­no­lo­gicz­nej. Mo­ja in­ter­pre­ta­cja uj­mu­je to ja­ko me­me­tycz­ną kom­pre­sję i re­pli­ka­cję sku­tecz­niej­szy­ch idei.
  • Max Teg­mark, Na­sz ma­te­ma­tycz­ny Wszech­świat. Teg­mark do­star­cza on­to­lo­gicz­ne­go fun­da­men­tu: sko­ro rze­czy­wi­sto­ść ma struk­tu­rę ma­te­ma­tycz­ną, to jej po­zna­wa­nie i mo­de­lo­wa­nie mu­si przy­spie­szać wraz z roz­wo­jem na­rzę­dzi for­mal­ny­ch. Mój po­stu­lat wy­kład­ni­czo­ści moż­na tu od­czy­tać ja­ko for­mal­ną aku­mu­la­cję wie­dzy i spa­dek en­tro­pii epi­ste­micz­nej.
  • Sta­ni­sław Lem, Sum­ma Tech­no­lo­giae. Lem nie uży­wa po­ję­cia wy­kład­ni­czo­ści, ale kon­se­kwent­nie opi­su­je sa­mo­zw­rot­ny cha­rak­ter wie­dzy tech­nicz­nej. Tech­no­lo­gia ro­dzi ko­lej­ne tech­no­lo­gie – me­me­tycz­ne sprzę­że­nie zwrot­ne, czy­li do­kład­nie ten pro­ces, któ­ry ja na­zy­wam wy­kład­ni­czym i któ­ry nie je­st ak­sjo­ma­tem, le­cz struk­tu­ral­ną ce­chą roz­wo­ju cy­wi­li­za­cji.

  Pro­blem po­ja­wia się do­pie­ro wte­dy, gdy wy­kład­ni­czo­ść pró­bu­je się opi­sać jed­ną, gład­ką krzy­wą. W rze­czy­wi­sto­ści po­stęp nie ro­śnie nie­skoń­cze­nie w ra­ma­ch jed­nej tech­no­lo­gii. Każ­da z ni­ch na­po­ty­ka su­fi­ty: fi­zycz­ne, bio­lo­gicz­ne, eko­no­micz­ne i in­sty­tu­cjo­nal­ne. W tym miej­scu wy­kład­ni­czo­ść się koń­czy – ale tyl­ko lo­kal­nie. Na­stęp­nie po­ja­wia się no­wa tech­no­lo­gia, któ­ra prze­bi­ja po­przed­ni su­fit i uru­cha­mia ko­lej­ną fa­zę wy­kład­ni­czą.

  Po­stęp nie je­st więc jed­ną krzywą wy­kład­ni­czą, le­cz nie­skoń­czo­ną se­kwen­cją krzy­wy­ch lo­gi­stycz­ny­ch. Każ­da z ni­ch ma fa­zę gwał­tow­ne­go wzro­stu, punkt na­sy­ce­nia i zo­sta­je za­stą­pio­na no­wą ja­ko­ścią. Ja na­zy­wam te fa­zy „ka­pe­lu­sza­mi” i po­świę­ci­łem im osob­ną se­rię no­tek. Stąd dru­ga te­za.

Te­za II: „Po­stęp nie je­st jed­ną czy­stą krzy­wą wy­kład­ni­czą, le­cz se­kwen­cją na­ra­sta­ją­cy­ch krzy­wy­ch lo­gi­stycz­ny­ch – ka­pe­lu­szy”.

  W MTSC kry­je się wła­śnie ten mo­del zmian: nie tyl­ko przy­spie­sze­nie, le­cz cy­kl po­stę­pu, ogra­ni­czeń, ja­ko­ścio­we­go sko­ku i no­wej fa­zy. To uję­cie je­st obec­ne w fi­lo­zo­fii hi­sto­rycz­nej i sys­te­mo­wej, ale rzad­ko by­wa for­mu­ło­wa­ne ja­ko spój­na teo­ria.

  Ta­kie fa­zo­we ro­zu­mie­nie roz­wo­ju od­naj­du­je­my u au­to­rów ana­li­zu­ją­cy­ch przej­ścia mię­dzy epo­ka­mi tech­no­lo­gii i in­te­li­gen­cji:

  • Nick Bo­strom, Su­per­in­te­li­gen­cja. Sce­na­riu­sze, stra­te­gie, za­gro­że­nia. Bo­strom za­kła­da zmia­ny fa­zo­we: od wą­skiej AI, przez ogól­ną AI, po su­per­in­te­li­gen­cję. Nie li­nio­wy wzro­st, le­cz przej­ścia ja­ko­ścio­we.
  • Max Teg­mark, Ży­cie 3.0. Ty­po­lo­gia „Ży­cie 1.0 / 2.0 / 3.0” to do­kład­nie mo­del ko­lej­ny­ch ka­pe­lu­szy: bio­lo­gii, kul­tu­ry i tech­no­lo­gii.
  • Sta­ni­sław Lem – Lem sta­le pod­kre­ślał, że każ­da tech­no­lo­gia ro­dzi wła­sne ba­rie­ry, któ­re wy­mu­sza­ją ja­ko­ścio­wy skok, a nie dal­sze do­pom­po­wy­wa­nie sta­re­go roz­wią­za­nia.

  Wszy­scy trzej po­twier­dza­ją jed­no: po­stęp nie koń­czy się – on zmie­nia no­śnik.

  Ten sam me­cha­ni­zm do­ty­czy nie tyl­ko na­rzę­dzi i pro­duk­cji, le­cz tak­że in­sty­tu­cji. Pań­stwo nie je­st by­tem me­ta­fi­zycz­nym ani ka­te­go­rią mo­ral­ną. Je­st tech­no­lo­gią or­ga­ni­za­cji prze­mo­cy, opo­dat­ko­wa­nia i ko­or­dy­na­cji spo­łecz­nej. Ist­nie­je tak dłu­go, jak dłu­go po­sia­da prze­wa­gę kosz­to­wą nad kon­ku­ren­cyj­ny­mi for­ma­mi re­ali­za­cji ty­ch sa­my­ch funk­cji. Stąd trze­cia te­za.

Te­za III: „Po­stęp tech­no­lo­gicz­ny zwięk­sza wy­daj­no­ść pra­cy tak da­le­ce, że pro­wa­dzi do ero­zji pań­stwa ja­ko te­ry­to­rial­ne­go mo­no­po­lu na prze­moc”.

  To je­st cen­trum mo­jej au­tor­skiej kon­cep­cji po­li­tycz­nej w MTSC. Au­to­rzy, na któ­ry­ch się po­wo­łu­ję, do­star­cza­ją frag­men­tów lo­gicz­ny­ch pro­wa­dzą­cy­ch do te­go wnio­sku, ale rzad­ko for­mu­łu­ją go wpro­st.

  Po­stęp tech­no­lo­gicz­ny – po­przez au­to­ma­ty­za­cję, cy­fry­za­cję, kryp­to­gra­fię i glo­bal­ną mo­bil­no­ść ka­pi­ta­łu – po­wo­du­je cią­gły wzro­st wy­daj­no­ści pra­cy oraz gwał­tow­ny spa­dek kosz­tów ko­or­dy­na­cji po­za struk­tu­ra­mi pań­stwo­wy­mi. War­to­ść co­raz rza­dziej po­wsta­je w miej­scu, co­raz rza­dziej za­le­ży od te­ry­to­rium i co­raz trud­niej ją opo­dat­ko­wać prze­mo­cą. Jed­no­cze­śnie na­rzę­dzia, któ­re daw­niej by­ły za­re­zer­wo­wa­ne dla apa­ra­tu pań­stwo­we­go, sta­ją się po­wszech­nie do­stęp­ne pry­wat­nie.

  Ten pro­ces zo­stał opi­sa­ny frag­men­ta­rycz­nie przez na­stę­pu­ją­cy­ch au­to­rów:

  • Erik Bryn­jol­fs­son i An­drew McA­fee, Dru­gi wiek ma­szy­ny. Po­ka­zu­ją struk­tu­ral­ny wzro­st wy­daj­no­ści pra­cy i ode­rwa­nie pro­duk­cji war­to­ści od te­ry­to­rium.
  • Hans-Her­mann Hop­pe. Pań­stwo ja­ko mo­no­pol prze­mo­cy ist­nie­je tyl­ko tak dłu­go, jak dłu­go je­st eko­no­micz­nie opła­cal­ne. Gdy tech­no­lo­gia ob­ni­ża kosz­ty prze­mo­cy, ko­mu­ni­ka­cji i or­ga­ni­za­cji, mo­no­pol sta­je się nie­kon­ku­ren­cyj­ny.
  • Ja­mes Da­le Da­vid­son i Wil­liam Re­es-Mogg, The So­ve­re­ign In­di­vi­du­al. Tech­no­lo­gia nisz­czy pod­sta­wy pań­stwa fi­skal­ne­go: przy­mus po­dat­ko­wy i kon­tro­lę ka­pi­ta­łu, jesz­cze za­nim po­ja­wi­ły się kryp­to­wa­lu­ty.
  • Nick Sza­bo. Pra­wo, pie­nią­dz i za­ufa­nie mo­gą funk­cjo­no­wać ja­ko pro­to­ko­ły: pra­wo ja­ko kod, pie­nią­dz ja­ko al­go­rytm, za­ufa­nie ja­ko kryp­to­gra­fia. To de­mon­taż mo­no­po­lu pań­stwa od środ­ka, po­przez kon­ku­ren­cję tech­no­lo­gicz­ną.

  Każ­dy z ty­ch au­to­rów ma ra­cję czę­ścio­wo. Mo­ja pro­po­zy­cja po­le­ga na po­łą­cze­niu ty­ch frag­men­tów w jed­ną spój­ną teo­rię, któ­rą na­zy­wam Me­me­tycz­ną Teo­rią Suk­ce­su Cy­wi­li­za­cyj­ne­go (MTSC).

  W tym uję­ciu po­stęp tech­no­lo­gicz­ny je­st pro­ce­sem me­me­tycz­nym: se­lek­cją, re­pli­ka­cją i aku­mu­la­cją co­raz sku­tecz­niej­szy­ch idei, na­rzę­dzi i in­sty­tu­cji. Pro­ces ten ma dy­na­mi­kę wy­kład­ni­czo-lo­gi­stycz­ną, prze­bie­ga fa­za­mi i nie zna osta­tecz­ne­go punk­tu rów­no­wa­gi. In­sty­tu­cje po­li­tycz­ne – w tym pań­stwo – są tyl­ko ko­lej­ny­mi me­ma­mi, pod­le­ga­ją­cy­mi tej sa­mej pre­sji se­lek­cyj­nej co wszyst­ko in­ne. Ta­kim do­mi­nu­ją­cym dziś me­mem utrzy­mu­ją­cym pań­stwa wbrew te­mu, że są szko­dli­we i nie­mo­ral­ne je­st za­szcze­pia­na lu­dziom przez te pań­stwa za­bo­bon­na wia­ra w sta­to­la­trię.

  Lu­dzie, któ­rzy te­go nie prze­my­śle­li i nie prze­stu­dio­wa­li, za­wsze uwa­ża­ją, że te­ry­to­rial­ny mo­no­pol na prze­moc je­st nie­zbęd­ny. A ci, którzy to tro­chę prze­my­śle­li, uwa­ża­ją, że ter­ro­ry­zm w więk­szej ska­li je­st nie­zbęd­ny, by eli­mi­no­wać ter­ro­ry­zm w mniej­szej ska­li — by nie by­ło lo­kal­ny­ch ma­fii, mu­szą być glo­bal­ne. Ma­fie są nie­usu­wal­ne. To je­st kul­tu­ro­wy mem, ro­dzaj do­gma­tu.

  Tym­cza­sem te­ch­no­lo­gia spra­wia, że mo­no­pol na prze­moc prze­sta­je być naj­tań­szą i naj­sku­te­cz­niej­szą for­mą or­ga­ni­za­cji po­rząd­ku, więc pań­stwo nie upa­da z po­wo­dów ide­olo­gi­cz­ny­ch. Upa­da, bo prze­gry­wa kon­ku­ren­cję. Zo­sta­je za­stą­pio­ne przez struk­tu­ry le­piej do­pa­so­wa­ne do no­wy­ch wa­run­ków: do­bro­wol­ne, kon­trak­to­we, sie­cio­we, po­zba­wio­ne te­ry­to­rial­ne­go ab­so­lu­ty­zmu.

  Nie je­st to uto­pia ani pro­jekt nor­ma­tyw­ny. To opis pro­ce­su ewo­lu­cyj­ne­go, któ­ry już trwa. Pań­stwo – jak każ­da te­ch­no­lo­gia – ma swo­je ka­pe­lu­sze. I wła­śnie zbli­ża się do ko­lej­ne­go su­fi­tu, któ­ry prze­bi­je anar­cho­ka­pi­ta­li­zm.

  • Kurz­we­il wi­dzi tem­po.
  • Teg­mark wi­dzi on­to­lo­gię.
  • Lem wi­dzi ogra­ni­cze­nia.
  • Bo­strom wi­dzi ry­zy­ko.
  • Bryn­jol­fs­son wi­dzi eko­no­mię.
  • Hop­pe wi­dzi mo­no­pol prze­mo­cy.
  • Sza­bo wi­dzi pro­to­ko­ły za­mia­st in­sty­tu­cji.

  Ja ro­bię krok da­lej: pań­stwo je­st tech­no­lo­gią. A sko­ro tak, to pod­le­ga tym sa­mym pra­wom roz­wo­ju co każ­da in­na tech­no­lo­gia.

  To nie je­st anar­chi­zm emo­cjo­nal­ny ani an­ty­pań­stwo­wy slo­gan. To je­st tech­no­lo­gicz­na teo­ria ewo­lu­cji po­rząd­ku po­li­tycz­ne­go.

Grzegorz GPS Świderski
https://t.me/KanalBlogeraGPS
https://Twitter.com/gps65
https://www.youtube.com/@GPSiPrzyjaciele

PS. Notki powiązane: