Z dużej chmury mały deszcz, czyli zapowiadana wielka reforma EU ETS, okazała się kosmetyczną

1. Po posiedzeniu Rady Europejskiej w marcu tego roku na konferencji prasowej, premier Tusk zapowiedział, że przewodnicząca Komisji Europejskiej została zobowiązana do przygotowania wielkiej reformy EU ETS, która miała znacząco obniżyć ceny energii elektrycznej, zarówno dla gospodarstw domowych jak i przedsiębiorstw we wszystkich krajach UE. Stało się to pod presją 10 unijnych krajów Włoch, Polski, Austrii, Bułgarii, Chorwacji, Czech, Grecji, Węgier, Słowacji i Rumunii, które podniosły jako koronny argument, że ceny energii elektrycznej dla przemysłu w UE są średnio 3-krotnie wyższe, niż w USA, czy Chinach, co oznacza gwałtowne pogarszanie się konkurencyjności unijnego przemysłu. Potwierdzają to dane dotyczące udziału w światowej produkcji przemysłowej, jeszcze w 2010 roku udział UE wynosił około 22 % , w 2025 roku spadł do około 14 %, podczas gdy w przypadku USA przez 15 lat, udało się utrzymać go na podobnym poziomie około 18%.

2. Po prawie półrocznych pracach, KE przedstawiła wczoraj propozycje zmian w w systemie EU ETS, z których wynika, że z zapowiadanej dużej chmury, spadł mały deszcz, a wielkiej reformy, zostały tylko zmiany kosmetyczne nowano obniżenie współczynnika redukcji podaży uprawnień do emisji CO2 , co spowoduje, że ich pula nie wygaśnie, tak jak ustalono wcześniej w roku 2039 ,ale będą one dostępne także po tej dacie, ale niestety oznacza dalsze duszenie europejskiego przemysłu w porównaniu z sytuacją przemysłu w USA, czy w Chinach. no także dłuższe funkcjonowanie darmowych uprawnień do emisji CO2 przydzielanych poszczególnym krajom członkowskim, zamiast do roku 2034, do roku 2038, ale mimo tego przemysł stalowy czy cementowy w UE, dalej będzie tracił konkurencyjność w stosunku do tych samych branż poza UE i wprowadzony przez UE podatek CBAM, tej utraty konkurencyjności nie rozwiąże. Co więcej KE proponuje wprowadzenia tzw. warunkowości przy przydzielaniu darmowych uprawnień dla przedsiębiorstw, 80% przypadających dla danej firmy, będzie przekazywane z góry, ale tylko pod warunkiem posiadania przez nią planu dekarbonizacji, a pozostałe 20% będzie przekazywane dopiero po realizacji inwestycji. Do tej pory były one przekazywane firmom jako rekompensata za dodatkowe koszty w związku z funkcjonowaniem w systemie UE ETS, teraz wprowadza się dodatkowe warunki, między innymi, takie, że otrzymasz darmowe pozwolenia, jak dokonasz inwestycji i to tylko takich jakie KE zatwierdzi.

3. Czyli zamiast wielkiej reformy systemu EU ETS zapowiadanej przez Tuska, tak naprawdę kosmetyka, która oczywiście w jakimś stopniu pomoże firmom energochłonnym, ale nie ulega wątpliwości, że w dalszym ciągu, będą one traciły konkurencyjność w stosunku do firm amerykańskich czy chińskich. Przypomnijmy, że Tusk najpierw jako premier w latach 2008-2014, tworzenie systemu EU ETS wspierał i akceptował, a później jako przewodniczący Rady Europejskiej w latach 2014-2019, nawet go kształtował w kolejnych etapach i wręcz wymuszał jego przyjmowanie na przywódcach wszystkich krajów członkowskich. Przypomnijmy także, że na tak radykalny system europejskiej polityki klimatycznej, najpierw jesienią 2008 roku zgodził się właśnie Tusk (słynne 3x20 w tym redukcję o 20 proc. emisji CO2 do roku 2020), przy czym wyraził także zgodę na zmianę bazy z roku 1990 na 2005 rok, co w sposób szczególny postawiło Polskę w trudnej sytuacji, a także na obowiązkowy handel uprawnieniami do emisji dla wytwarzających energię elektryczną, który zaczął obowiązywać od 1 stycznia 2013 roku. Jeszcze radykalniejsze rozwiązania zaproponowała KE w polityce klimatycznej w 2014 roku, Tusk wtedy jeszcze jako premier zdając sobie sprawę, że ich przyjęcie uderzy w Polskę jeszcze mocniej niż porozumienie z 2008 roku, dwukrotnie prosił o przełożenie debaty nad tymi zmianami na posiedzeniu Rady Europejskiej w marcu i w czerwcu 2014, na jesień tego roku.

4. Pod koniec października 2014 roku na posiedzenie RE, kierowanej już wtedy przez nowego przewodniczącego Donalda Tuska, pojechała nowa premier Ewa Kopacz i zupełnie nieprzygotowana zgodziła na kolejne restrykcje (między innymi ograniczenie emisji CO2 o 43 proc. do 2030, do aż już 60%), ale przede wszystkim na wprowadzenie tzw. Rezerwy Stabilizacyjnej. Rezerwa to zdjęcie z rynku 900 mln ton pozwoleń na emisję, co już wówczas zostało nazwane przez polski Senat para-podatkiem dla polskich wytwórców energii elektrycznej i jest poważnym powodem gwałtownego wzrostu ich cen. Drugim powodem wzrostu cen pozwoleń na emisję CO2 był fakt, że od stycznia 2018 roku, stały się one instrumentem finansowym, a tym samym w handlu nimi bierze udział szeroko rozumiany sektor finansowy, a pozwolenia na emisję stały się przedmiotem powszechnej spekulacji. Ponadto także wtedy w roku 2014 wprowadzono zmianę w handlu emisjami ETS na lata 2021-2030, polegającą na corocznej redukcji puli uprawnień na rynku o 2,2 proc., co oznacza w każdym roku zmniejszenie ich ilości, a tym samym kolejny powód do windowania ich cen w obrocie giełdowym.

5. Kolejne posunięcia w polityce klimatycznej UE , były oprotestowywane przez rządy premier Szydło i Morawieckiego, a te najbardziej drastyczne decyzje podjęte większością głosów na RUE, zostały zaskarżone do TSUE w 2022 roku. Jednak tuż po przejęciu władzy przez nową koalicję pod przywództwem Tuska, te skargi zostały już w lutym 2024 roku wycofane z przez rząd z TSUE, bo przecież Tusk starając się o wsparcie Brukseli w odzyskaniu władzy w Polsce zaciągnął tam różnego rodzaju zobowiązania, w tym takie jak akceptowanie unijnej polityki klimatycznej i migracyjnej. Wycofano skargi rządu Morawieckiego związane: z zakazem rejestracji samochodów z silnikami spalinowymi po roku 2035, rozporządzeniem o wyznaczaniu przez UE krajowych celów w zakresie redukcji emisji, zmianami w unijnych limitach handlu uprawnieniami do emisji CO2, a także z rozporządzeniem dotyczącym pochłaniania CO2 przez lasy w poszczególnych krajach członkowskich.

6. Tusk więc bardzo aktywnie uczestniczył w tworzeniu systemu EU ETS najpierw przez 7 lat jako premier, później przez 5 lat jako szef Rady Europejskiej, a teraz kiedy po raz kolejny na stanowisku premiera przychodzi się mu mierzyć, z fatalnymi jego skutkami, zapowiedział jego wielką reformę. Po 6 miesiącach „góra urodziła mysz” i zamiast wielkiej reformy mamy zmiany kosmetyczne, które zaledwie symbolicznie pomogą najbardziej energochłonnym firmom, ale nie stworzą szansy na wyraźnie poprawienie konkurencyjności europejskiego, w tym polskiego przemysłu.