Po wielkich słowach przyszła pora na rozmowy. Tylko o czym?

 Ostatnie wydarzenia wokół Trybunału Konstytucyjnego i posiedzenie Rady Bezpieczeństwa Narodowego pokazały coś, co powinno dać do myślenia każdemu, kto interesuje się przyszłością naszego państwa. Pokazały również, jak łatwo w polskiej polityce pomylić mocne słowa ze skutecznością, a demonstrację stanowczości z rzeczywistym osiągnięciem celu. Przed posiedzeniem RBN opozycja prześcigała się w zapowiedziach. Miało być twardo, zdecydowanie i bez taryfy ulgowej dla rządzących. Padały oskarżenia o zamach na Trybunał, łamanie Konstytucji, wykorzystywanie policji i służb do celów politycznych. Krzysztof Bosak mówił o konieczności odsunięcia rządu Tuska od władzy. Konfederacja przedstawiła pięć postulatów: wycofanie policji z terenu TK, przywrócenie możliwości pracy Trybunału, zaprzestanie wykorzystywania służb, rozliczenie odpowiedzialnych i dymisję rządu. Jarosław Kaczyński również nie przebierał w słowach, nazywając wydarzenia w Trybunale spotkaniem zorganizowanej grupy przestępczej.

 Po stronie rządowej zaś panowała przed posiedzeniem znacznie większa powściągliwość. Można było odnieść wrażenie, że opozycja szykuje polityczną ofensywę, a rząd czeka na rozwój wydarzeń. I rzeczywiście, początek posiedzenia przyniósł mocne wystąpienie prezydenta Karola Nawrockiego. Nie pozostawił wątpliwości, kogo uważa za odpowiedzialnego za sytuację wokół Trybunału. Powiedział wprost, że pełną odpowiedzialność za policjantów przed TK, zawieszenie sędziów, nielegalne zarządzenia i wejście do Trybunału od strony Kancelarii Premiera ponosi jeden człowiek – Donald Tusk. Dodał, że nie rozumie jego działań, nie akceptuje ich i będzie przeciwko nim występował. Zażądał opamiętania, naprawy sytuacji i zaprzestania działań przedstawicieli rządu w Trybunale. Trudno uznać to za łagodne upomnienie. Prezydent postawił premierowi bardzo poważne zarzuty. Można było oczekiwać, że po tak mocnym początku nastąpi równie stanowcza kontynuacja.

Potem jednak zamknęły się drzwi i rozpoczęła się niejawna część obrad.

 Co tam się wydarzyło? Nie wiem. Nie zamierzam udawać, że znam tajne rozmowy, ani powtarzać opowieści o tym, kto kogo przekrzyczał, kto wyszedł obrażony i kto komu postawił ultimatum. Jeżeli ktoś zna szczegóły, niech je przedstawi i bierze odpowiedzialność za swoje informacje. Ja oceniam to, co zobaczyłem po zakończeniu posiedzenia.

 I tutaj zaczyna się dla mnie najciekawsza część całej historii. Po zakończeniu obrad nie wystąpił prezydent, który przed chwilą tak ostro postawił sprawę. Publiczny komentarz przedstawili przedstawiciele jego kancelarii. Nie usłyszeliśmy jasnego komunikatu o konkretnych ustaleniach, wymuszonych ustępstwach rządu czy przywróceniu porządku prawnego w Trybunale. Nie dowiedzieliśmy się, żeby premier wycofał się z któregokolwiek ze swoich stanowisk. Jarosław Kaczyński nie zwołał konferencji, a na wpis Donalda Tuska „Idzie ku dobremu” odpowiedział w serwisie X: „Niestety, nic nie idzie ku dobremu”. Krótko mówiąc, wielkie zapowiedzi przed posiedzeniem nie przełożyły się na równie mocny, wspólny komunikat opozycji po jego zakończeniu. Konfederacja również nie ogłosiła żadnego przełomu. Krzysztof Bosak i Grzegorz Płaczek mówili o braku zaufania i braku optymizmu co do współpracy politycznej.

A na końcu wyszedł Donald Tusk.

 Oświadczył, że posiedzenie pomogło rozładować emocje, że sytuacja zmierza w dobrym kierunku i że jest gotowy spotkać się z prezydentem w cztery oczy, aby trwale obniżyć napięcie wokół Trybunału. Nie minęło wiele czasu, a przedstawiciele prezydenta potwierdzili, że Karol Nawrocki jest gotowy na takie spotkanie.

I teraz zadaję pytanie: kto właściwie osiągnął swój cel?

 Jeszcze przed posiedzeniem opozycja zapowiadała twardą walkę, rozliczenia i przywrócenie porządku prawnego. Po posiedzeniu premier zaproponował rozmowę, a prezydent ją zaakceptował. Nie znamy żadnych warunków, jakie miałyby poprzedzać to spotkanie, ani żadnych konkretnych ustępstw, na które zgodził się Tusk.

 Tymczasem część komentatorów ogłasza wielkie zwycięstwo prezydenta. Być może mają wiedzę, której ja nie posiadam. Na podstawie publicznie dostępnych informacji trudno mi jednak dostrzec, na czym to zwycięstwo miałoby polegać. Czy samo to, że premier zgodził się rozmawiać, oznacza, że zmienił swoje stanowisko? Czy zapowiedź spotkania oznacza, że Trybunał odzyskał niezależność? Czy ktoś wycofał kwestionowane zarządzenia? Czy przywrócono stan sprzed kryzysu?

Nie. Na razie mamy zapowiedź rozmowy.

 I właśnie tutaj dochodzimy do sprawy najważniejszej. Nie chodzi już tylko o to, kto lepiej wypadł przed kamerami i kto komu mocniej odpowiedział. Chodzi o zasadę, na jakiej ma się odbyć ewentualne porozumienie.

To jest moja osobista opinia i nie oczekuję, że wszyscy się z nią zgodzą. Uważam, że jeżeli prezydent spotka się z premierem bez żadnych warunków wstępnych, bez określenia granic kompromisu i bez żądania naprawienia zakwestionowanych działań, może nieświadomie pomóc w utrwaleniu obecnego stanu rzeczy. Samo spotkanie oczywiście nie legalizuje żadnych działań, ale politycznie może zostać przedstawione jako uznanie, że sytuacja jest już na tyle normalna, iż można przejść nad nią do porządku dziennego. A to byłoby bardzo niebezpieczne.

 Przypomina mi się historia z 1938 roku. W Monachium Neville Chamberlain wybrał porozumienie z Hitlerem, wierząc, że ustępstwa pozwolą zachować pokój. Winston Churchill należał do tych, którzy ostrzegali przed skutkami takiej polityki. Historia pokazała, że układ monachijski nie powstrzymał agresji, a wojna i tak wybuchła. Oczywiście nie twierdzę, że obecny spór w Polsce jest tym samym, czym była polityka Hitlera. Nie można mechanicznie przenosić historii na współczesność. Chodzi mi o samą zasadę: porozumienie zawarte za cenę zaakceptowania bezprawia nie przyiesie pokoju. Może jedynie dać silniejszej stronie czas i wygodną pozycję do dalszego działania. Dlatego nie przekonuje mnie argument, że trzeba po prostu zaufać prezydentowi. Zbigniew Bogucki mówił, żeby zaufać Karolowi Nawrockiemu. Oczywiście, każdy ma prawo tak zrobić. Ja jednak nie zamierzam zastępować analizy politycznej zaufaniem do konkretnej osoby. Prezydent również powinien wiedzieć, z kim konkretnie ma do czynienia i jakie są konsekwencje podejmowanych decyzji. Nie twierdzę, że znam przyszłe zamiary Donalda Tuska. Nie wiem, na co liczy prezydent ani jakie argumenty usłyszał od swoich doradców. Wiem natomiast, że premier dysponuje instrumentami władzy wykonawczej, w tym nadzorem nad policją i służbami podległymi rządowi. Wiem też, że spór o Trybunał nie został rozwiązany, a publiczne deklaracje stron nadal są sprzeczne.

 Obawiam się, że jeżeli rozmowy nie będą oparte na konkretnych warunkach i gwarancjach, skończą się nie naprawą państwa, lecz politycznym utrwaleniem przewagi tej strony, która już dziś sprawuje władzę wykonawczą. Najpierw może dojść do dalszego ograniczania możliwości działania przeciwników politycznych, a później do kolejnych sporów o instytucje i kompetencje. To jest moje ostrzeżenie, nie stwierdzenie, że taki scenariusz został już przesądzony.

 Nie można też zapominać, że władza nie kończy się na jednym Trybunale. Jeżeli raz przyjmiemy zasadę, że silniejszy może narzucić swoją interpretację prawa, a później zaprosić przeciwnika do rozmowy już z pozycji uzyskanej przewagi, to żadna instytucja nie będzie bezpieczna. Dzisiaj chodzi o TK, jutro może chodzić o kolejną instytucję, a pojutrze o samego prezydenta i zakres jego konstytucyjnych uprawnień.

 Nie jestem przeciwnikiem rozmów. Jestem przeciwnikiem rozmów, które zastępują naprawę państwa i pozwalają uznać, że problem został rozwiązany, choć niczego nie naprawiono. Rozmowy mają sens, jeśli prowadzą do konkretnych ustaleń: przywrócenia legalnego porządku, jasnych zasad odpowiedzialności i zabezpieczeń, które uniemożliwią podobne działania w przyszłości.

 Od miesięcy piszę o potrzebie naprawy państwa. Nie chodzi mi o to, żeby PiS odzyskał Trybunał, ani o to, żeby KO utrzymała nad nim kontrolę. Chodzi o to, żeby żadna partia nie mogła traktować konstytucyjnych instytucji jak własnego łupu. Jeżeli dzisiejszy kryzys ma się zakończyć tylko zmianą politycznego układu sił, to nie będzie żadnego resetu. Będzie jedynie przerwa przed następną odsłoną tej samej wojny.

I na koniec najważniejsze.

 Prezydent nie może pomylić gotowości do rozmowy z obowiązkiem ustąpienia. Nie może też pozwolić, by jego mocne słowa z początku RBN stały się jedynie efektownym wstępem do zaakceptowania sytuacji, którą sam nazwał próbą wywrócenia porządku konstytucyjnego.

 Jeśli po oskarżeniu o tak poważne naruszenia prawa jedynym konkretnym rezultatem będzie spotkanie przy zamkniętych drzwiach, a po nim komunikat o uspokojeniu sytuacji, to nie będzie to zwycięstwo prezydenta.

 Będzie to zwycięstwo polityki faktów dokonanych. A państwo, w którym prawo ustępuje przed faktami dokonanymi, nie potrzebuje już zamachu na instytucje. Wystarczy, że ktoś nauczy się je skutecznie przejmować.

PS. Uprasza się osoby, które nie doczytały wpisu do końca, nie zrozumiały jego treści albo pomyliły dyskusję z konkursem na najbardziej efektowny komentarz, o chwilowe powstrzymanie się od zabierania głosu. Szczególnie tych, którym logika przeszkadza w wyrażaniu własnych przekonań, a czytanie ze zrozumieniem wydaje się niepotrzebnym luksusem. Dajmy szansę wypowiedzieć się tym nielicznym, którzy potrafią połączyć przeczytane zdania w całość i odróżnić polemikę od bezproduktywnego hałasu.