Człowiek, który wpłynął na myślenie Polaków o polityce i kulturze. Jeden z najważniejszych polskich intelektualistów. ‼
26 lat temu, 14 września 2000 r. w Maisons-Laffitte pod Paryżem zmarł Jerzy Giedroyć, polityk i działacz emigracyjny, publicysta, założyciel wydawnictwa Instytut Literacki (1946), miesięcznika „Kultura” (1947) i kwartalnika „Zeszyty Historyczne” (1962), w międzywojniu związany z obozem młodokonserwatystów.
Był jedną z najwybitniejszych postaci polskiej emigracji niepodległościowej i jednocześnie jednym z największych wizjonerów politycznych XX w. Urodzony w 1906 r., całe swoje życie poświęcił Polsce – tej realnej, zmagającej się z dramatem wojny i komunizmu, ale także tej wyobrażonej, która miała być wolna, demokratyczna i zdolna do budowania nowych relacji z sąsiadami.
Pochodził z książęcego litewskiego rodu Giedroyciów. Ukończył prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Jako student należał do skrajnie prawicowych organizacji politycznych (Myśl Mocarstwowa, Związek Pracy Mocarstwowej, Stronnictwo Prawicy Narodowej), po przewrocie majowym wsparł sanację z pozycji konserwatywnych. Był redaktorem pism „Dzień Akademicki”, „Bunt Młodych” i „Polityka”.
Pracował w ministerstwie rolnictwa i reform rolnych, a potem ministerstwie przemysłu i handlu. We wrześniu 1939 r. ewakuował się do Rumunii i został zatrudniony w tamtejszej ambasadzie polskiej. W 1940 r. na ochotnika wstąpił do wojska, do Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich i w jej szeregach wziął udział w obronie Tobruku i innych walkach w Afryce. Po utworzeniu 2. Korpusu Polskiego pracował w Biurze Propagandy.
W 1946 r. w Rzymie założył Instytut Literacki, przeniesiony niebawem do Paryża. Wydawał w nim w latach 1947–2000 miesięcznik „Kultura”, a od 1962 „Zeszyty Historyczne” – periodyki, które wywarły ogromny wpływ na myślenie Polaków i przeszły do historii polskiego piśmiennictwa. Giedroyć stworzył nie tylko przestrzeń intelektualną dla wybitnych polskich pisarzy emigracyjnych, lecz także forum, na którym dyskutowano o przyszłości kraju zniewolonego przez system totalitarny.
Dzięki jego działalności swoje miejsce na kartach literatury i historii odnaleźli m.in. Czesław Miłosz, Gustaw Herling-Grudziński, Witold Gombrowicz, Andrzej Bobkowski i wielu innych wybitnych twórców. Jerzy Giedroyć przez całe życie pozostawał wierny zasadzie, że kultura i myśl polityczna muszą wyprzedzać czasy, w których powstają.
W wizjonerski sposób wskazywał konieczność pojednania narodów Europy Środkowo-Wschodniej i kształtowania polskiej polityki w oparciu o współpracę z Ukrainą, Litwą i Białorusią – idee te, sformułowane w okresie, gdy wydawały się odległe, stały się fundamentem polityki zagranicznej wolnej Polski po 1989 r.
Wspominając Jerzego Giedroycia, oddajemy hołd człowiekowi, który swoją pracą, determinacją i odwagą intelektualną przyczynił się do odzyskania przez Polskę miejsca w rodzinie wolnych narodów. Jego dziedzictwo wciąż pozostaje aktualne i inspirujące – przypomina nam, że wolność, kultura i odpowiedzialność za wspólnotę wymagają nieustannego wysiłku i myślenia w perspektywie przyszłych pokoleń.