Rosyjska gospodarka już w "Strefie Śmierci"

Rosyjska wojna przeciwko Ukrainie wchodzi w piąty rok, a gospodarka, która ją utrzymuje, przeszła transformację, którą będzie trudno, o ile w ogóle to możliwe, odwrócić bez kolejnego kryzysu.

Zachód czeka, aż rosyjska gospodarka upadnie. To się nie wydarzy. Ale też się ona nie podniesie. Wkroczyła bowiem w coś, co wspinacze górscy określają mianem "strefy śmierci": wysokość powyżej 8 tys. metrów, na której ludzkie ciała szybciej się zużywają, niż są w stanie się regenerować.

Rosyjska gospodarka tkwi w czymś, co można określić jako negatywna równowaga: trzyma się, ale jednocześnie niszczy swoje przyszłe możliwości. Dochody z eksportu spadają, a dziur budżetowych nie da się już załatać dodatkowymi podatkami. Wzrost gospodarczy w 2025 roku wyniósł zaledwie 1 proc. Prognozy na ten rok są gorsze.

Rosja rozwija produkcję. Ale tylko tę wojskową

Przez ostatnie cztery lata rosyjska gospodarka rozdwajała się na dwa osobne systemy metaboliczne. Pierwszy związany jest z wojskiem i branżami pokrewnymi: to kluczowe organy, mające priorytet w dopływie krwi. Te sektory się rozwijają, zatrudniają nowych pracowników i inwestują. Mają jako pierwsze dostęp do rynku pracy, kapitału i importu.

Drugi system obejmuje całą resztę: prywatne firmy, niewielki biznes, usługi. To kończyny zostawione na mrozie. Rosyjska produkcja wzrosła w ciągu ostatnich trzech lat o znaczące 18,3 proc. Jednak cały ten wzrost pochodzi z sektora wojskowego. Produkcja związana z wojskiem sama w sobie zaliczyła wzrost o 20 proc., co oznacza, że w tym samym czasie znacząco skurczył się przemysł cywilny.

Najgroźniejszą cechą tej nowej struktury jest spalane paliwo. Rosyjska gospodarka polega obecnie na czymś, co można nazwać "wojskowym czynszem": transfery budżetowe trafiają do firm zbrojeniowych, które generują pensje i aktywność gospodarczą. Funkcjonalnie przypomina to nadzwyczajne zyski z ropy w latach dwutysięcznych. Istnieje jednak kluczowa różnica. Pieniądze za ropę przychodziły z zewnątrz systemu. Obcokrajowcy płacili za aktywa zbywalne, a pieniądze krążyły w gospodarce z rzeczywistym efektem mnożnikowym. Czynsz wojskowy to wewnętrzna redystrybucja nastawiona na aktywa do zniszczenia. Ciało zaczyna trawić własną tkankę mięśniową, by uzyskać energię

To nie jest cykliczny problem, który może skorygować polityka monetarna czy fiskalna. Recesja jest jak zmęczenie: musisz odpocząć, żeby się zregenerować.

Stan Rosji przypomina chorobę wysokościową: im dłużej zostanie w tych warunkach, tym będzie gorzej, niezależnie od czasu odpoczynku.

Arytmetyka upadku

Rosyjski sektor obronny odpowiada obecnie za około 8 proc. PKB. Demobilizacja tych środków bez popadnięcia w kryzys wymagałaby spełnienia jednocześnie pięciu warunków:

wiarygodnych gwarancji bezpieczeństwa, które złagodziłyby poczucie zagrożenia Kremla (co z kolei zdeterminuje zakres odbudowy zdolności wojskowych Rosji);

masowej demobilizacji i efektywnego programu przebranżowienia;

przynajmniej częściowego złagodzenia sankcji na dostęp do technologii;

rewolucji w zamówieniach obronnych i postawienie na wydajność (a nie tylko wykorzystanie budżetu);

zdrowego ekosystemu dla małych i średnich przedsiębiorstw zdolnych przyjąć przekazane zasoby i zwiększyć innowacyjnosc.

Tymczasem tlen fiskalny się kończy. Deficyt budżetowy gwałtownie wzrósł do 5,6 tryliona rubli (73 mld dolarów), czyli 2,6 proc. PKB w 2025 roku - to najwięcej od czasu pandemii. W tym roku odsetki od długu publicznego będą wyższe niż łączne wydatki na edukację i służbę zdrowia.

Banknoty rosyjskich rubli w różnych nominałach ułożone w równoległych rzędach, widoczne są wzory, napisy cyrylicą i symbole narodowe.

Dodatkowa presja wynika z cen ropy. W związku z tym, że ropa Urals, główny gatunek rosyjskiej ropy, jest obecnie sprzedawana ze zniżką wynoszącą 25-30 proc. w stosunku do ropy Brent, dochody Rosji z eksportu zmierzają w kierunku najniższego poziomu od 2020 r. Zyski budżetowe z ropy i gazu spadły o połowę w styczniu w skali roku, do niecałych 400 mld rubli.

Spadek cen to nie tylko problem Rosji. Odzwierciedla on spowolnienie spowodowane deflacją w Chinach, stagnację Europy i amerykańskie wojny handlowe. Rzadkie powietrze górskie to problem całego świata. Rosja cierpi nieproporcjonalnie, podobnie jak inne państwa oparte na ropie.

Rosji kończy się tlen. Ale nie tylko jej

Ten globalny kontekst nie jest dobrą motywacją. Standardowa teoria ekonomiczna sugeruje, że pogarszające się warunki powinny zachęcać Kreml do negocjacji kończących wojnę. Racjonalny aktor, widząc rosnące koszty, szuka drogi ucieczki. Jednak Władimir Putin patrzy nie tylko na własny wskaźnik poziomu tlenu, ale również na wskaźniki innych wspinaczy.

Oto co widzi Putin: Europa mierzy się z własnym kryzysem strukturalnym, jest podzielona politycznie i nie potrafi dogadać się w kwestiach strategicznych, w tym tych dotyczących Rosji. Ukraina jest wykończona i zależna od zachodniego wsparcia, które zmienia się z każdym cyklem wyborczym. Światowa gospodarka, w której wielu zaczyna brakować tlenu, przewiduje kryzys wywołany wysokim zadłużeniem i wykorzystaniem handlu jako broni. Gdy twoi rywale również słabną - sytuacja się odwraca. Ekonomiczna presja, zamiast prowadzić do kompromisu, zachęca do wytrwałości.

Jest jeszcze drugie dno. Wśród rosyjskich elit, nie tylko na Kremlu, panuje niemal jednogłośne przekonanie, że niezależnie od tego, jak skończy się wojna, ostatecznym celem Zachodu jest stała izolacja strategiczna Rosji, nie tylko jako kara za Ukrainę, ale by ograniczyć jej potencjał rozwojowy raz na zawsze. Trudno się z tym nie zgadzać. Zachodni politycy otwarcie rozmawiają o planach powstrzymania Rosji.

Jeśli obie strony oczekują ciągłej konfrontacji, to zachowują się odpowiednio i konfrontacja staje się jedynym prawdziwym rezultatem. Rosyjska jawna chęć do kontynuowania wojny mimo rosnących kosztów jest w związku z tym racjonalna. Walczenie dalej i liczenie, że coś się zmieni, ma sens. Być może zachodnia koalicja się podzieli, Ukraina wyczerpie, a Donald Trump zmieni swoje priorytety.

Całość w :

wydarzenia.interia.pl