Kapitan marynarki Jan Grudziński był jednym z najwybitniejszych dowódców Polskiej Marynarki Wojennej w czasie II wojny światowej. Zapisał się w historii przede wszystkim jako dowódca okrętu podwodnego ORP „Orzeł”, który po wybuchu wojny dokonał niezwykłej ucieczki z internowania w Tallinnie i przedarł się przez Bałtyk do Wielkiej Brytanii.
Po niemieckim ataku na Polskę we wrześniu 1939 roku ORP „Orzeł” znalazł się na Morzu Bałtyckim. Ciężko chory Grudziński zdecydował się skierować okręt do neutralnego Tallinna, gdzie jednak estońskie władze, działając pod presją Niemiec i Związku Sowieckiego, rozpoczęły internowanie jednostki. Załoga została pozbawiona części uzbrojenia, map oraz dokumentów, a okręt miał zostać unieruchomiony.
W nocy z 17 na 18 września 1939 roku Jan Grudziński wraz z załogą podjął śmiałą decyzję o ucieczce. ORP „Orzeł” wyrwał się z portu w Tallinnie i rozpoczął niezwykle ryzykowny rejs przez Bałtyk. Pozbawiona map załoga musiała nawigować między innymi dzięki pamięci, improwizacji oraz zachowanym pomocniczym materiałom. Po wielu dniach niebezpiecznej podróży okręt dotarł do Wielkiej Brytanii, gdzie ponownie włączył się do walki u boku aliantów.
Największy sukces bojowy ORP „Orzeł” pod dowództwem Grudzińskiego nastąpił 8 kwietnia 1940 roku, gdy polski okręt storpedował i zatopił niemiecki transportowiec „Rio de Janeiro”. Statek przewoził żołnierzy i sprzęt przeznaczone do niemieckiej inwazji na Norwegię. Zatopienie jednostki stało się jednym z wydarzeń, które ujawniły przygotowania Niemiec do rozpoczęcia operacji przeciwko Norwegii.
Legenda ORP „Orzeł” została jednak przerwana w tajemniczych okolicznościach. W maju 1940 roku okręt wyruszył na kolejny patrol i nigdy już nie powrócił do bazy. Wraz z jednostką zaginął również jej dowódca, kapitan marynarki Jan Grudziński, oraz cała załoga. Do dziś dokładne miejsce zatonięcia ORP „Orzeł” pozostaje jedną z największych zagadek historii Polskiej Marynarki Wojennej.
Jan Grudziński pozostał symbolem odwagi, determinacji i niezłomności polskich marynarzy. Historia jego dowództwa nad ORP „Orzeł” należy do najbardziej niezwykłych epizodów udziału Polaków w II wojnie światowej.
Cześć i Chwała Bohaterom