POR. JÓZEF TROJAN ,,KRUK" ROCZNICA ŚMIERCI. Ciężko ranny zmarł na kolanach swojej matki 4 lipca 1946 r. podczas obławy UB i MO w rodzinnej miejscowości Zielonka. Dowódca Pogotowia Akcji Specjalnej ROTA, żołnierz Oddziału Bojowego AK ps. ,,J-3" Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.
II wojna światowa dla wielu żołnierzy zakończyła się zamianą jednej okupacji w drugą, z niemieckiej na sowiecką. Nie potrafiąc pogodzić się z losem swojej Ojczyzny postanowili pozostać w partyzanckich oddziałach i dalej walczyć, tym razem z okupantami sowieckimi i ich komunistycznymi pomocnikami.
Bardzo duża grupa partyzantów działała w okolicach Bydgoszczy, głównie na terenie Białych Błot na Kujawach
Na Kujawach funkcjonowalo kilkadziesiąt oddziałów zbrojnych. Działały one m.in. w ramach Delegatury Sił Zbrojnych, później Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość.
Por. ,,KRUK" był solą w oku pomorskich komunistów już w 1945 r siejąc postrach w okolicach Bydgoszczy, kiedy to jako partyzant Oddziału Bojowego AK ,,J - 3" przeprowadził z innymi partyzantami pod dowództwem por. Sylwestra Wiśniewskiego ,,S-1" 23 różnego rodzaju akcje bojowe na terenie pow. bydgoskiego i szubińskiego.
******
Józef Trojan „J-3”, „Kruk” urodził się 26 lipca 1926 r. w Polichnie pow. wyrzyski, syn Jerzego i Zofii. Rodzinie w 1923 r. reemigrowała do wolnej Polski z USA. Józef pomagał rodzicom w gospodarstwie rolnym w Zielonce pow. bydgoski, potem był pomocnikiem biurowym w fabryce „Alfa”.
Jesienią 1944 r siłą wcielony do Wehrmachtu i wysłany na front zachodni. W grudniu 1944 zdezerterował, przebywał krótko w angielskim obozie jenieckim. Po powrocie do Polski w maju 1945 r wstąpił do Oddziału Bojowego Armii Krajowej.
Aresztowany przez MO w październiku 1945 r pod zarzutem nielegalnego posiadania broni. Zmuszono go do podpisania zgody na współpracę szantażując go ujawnieniem służby w Wehrmachcie.
Po zwolnieniu, Józef Trojan przez pół roku ukrywał się, podjął też próbę ucieczki na zachód.
Po rozbiciu OB-AK przedostał się do Londynu, gdzie odbył pół roczne przeszkolenie w zakresie dywersji i tworzenia oddziałów partyzanckich. Potem wrócił do kraju i w maju 1946 r założył własny oddział w ramach NZW PAS „ROTA", który liczył 18-stu członków i współpracowników.
,,Kruk" występował w mundurze angielskim, a jego żołnierze nosili na rękawach opaski z napisem ,,ROTA”.
Por. ,,KRUK" przeprowadzał ze swoimi partyzantami bardzo śmiałe akcje bojowe skierowane przeciwko NKWD, UB, MO, ORMO, KBW, PPR, oraz innym kolaborantom współpracującym z władzami komunistycznymi.
Dogodnym miejscem na przeprowadzanie akcji bojowych były lasy i szosa poza Bydgoszczą w kierunku Inowrocławia. Najczęściej przeprowadzali je na górce za miastem przed miejscowością Stryszek.
Blisko tego miejsca w gęstym lesie usytuowany był ich schron - bunkier, zbudowany z desek, kryty papą i obsypany ziemią. Służył do ukrywania się przed pościgami i jako ich magazyn.
W połowie czerwca 1946 r patrol ,,ROTY" na szosie zatrzymał pojazd wiozący 4 milicjantów.
Był tam szef Komendy Powiatowej MO w Inowrocławiu por. Kiedrzyński, jego zastępca ppor. Strauss, kpr. pchor. Matusiak i szofer szer. Guzik. Rozbroili z pistoletów dowódcę i jego zastępcę, zrewidowali i zatrzymali legitymacje służbowe, legitymacje partyjne oraz pieczęcie urzędowe KPMO w Inowrocławiu. Na te zarekwirowane rzeczy wystawili pokwitowania z AK-owskimi pieczęciami, a milicjantów uwolnili.
Przeciwko partyzantom bezskutecznie przeprowadzano zakrojone na szeroką skalę obławy i zasadzki, używając znaczne ilości wojska i milicji oraz angażując liczne siatki konfidentów, agentów, oraz zwerbowanych tajnych współpracowników aż do 4 lipca 1946 r.
.
OSTATNIA AKCJA
4 lipca 1946 r w Zielonce k. Bydgoszczy PAS „ROTA” pod dowództwem por. Józefa Trojana ,,KRUK" przeprowadziła swoją ostatnią akcję bojową
Tego dnia przypadało kilka rocznic ważnych dla Polaków, a szczególnie dla partyzantów z oddziału por. ,,KRUKA"
4 lipca 1946 r. to 336-ta rocznica zwycięskiej Bitwy z Rosją pod Kłuszynem w 1610 r. 4 lipca 1946 r. przypadała 170-ta rocznica ogłoszenia Deklaracji Niepodległości w 1776 r. Jest to Święto Narodowe Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Polacy także zapisali się na trwałe w walkę o niepodległość USA m.in Tadeusz Kościuszko, Kazimierz Puławski.
Por. Józef Trojan ,,Kruk" chciał uczcić to święto. Powód był taki, że starsze rodzeństwo to urodzeni Amerykanie, którzy w 1923 r. reemigrowali z rodzicami do Polski, aby cieszyć się odzyskaną po 123 latach niepodległością tak upragnioną przez wszystkich Polaków.
4 lipca 1946 r. to również 3-cia rocznica katastrofy w Gibraltarze, w której zginął gen. Władysław Sikorski Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Dowódca ,,ROTY" por. ,,Kruk" postanowił uczcić te ważne dla Polaków rocznice przez przeprowadzenie spektakularnej akcji bojowej, rozbicia i rozbrojenia posterunku MO w Nowej Wsi Wielkiej.
.
SKŁAD ODDZIAŁU przeprowadzającego akcję był następujący:
por. Józef Trojan ,,Kruk" - dowódca
ppor. Henryk Sika ,,Szakal" - z-ca d-cy
Zbigniew Kłos ,,Groźny"
Bogdan Wiśniewski ,,Błysk”,
Mieczysław Kwaśniewski „Sęk"
Franciszek Główczewski ,,Wysoki".
Od wczesnych godzin porannych partyzanci zajęli pozycje na szosie między Bydgoszczą a Stryszkiem wyczekując na przejeżdżające tamtędy pojazdy samochodowe.
Po zatrzymaniu 2 aut ukryli je, pierwsze z pasażerami w lesie, a drugie auto też wprowadzili do lasu, ale nie odpowiadało wymogom do przeprowadzenia całej akcji, więc postanowili zatrzymać kolejny pojazd.
Wtedy to część partyzantów czatująca na szosie natknęła się na wcześniej przygotowaną zasadzkę. Wywiązała się strzelanina w wyniku, której partyzanci wycofali się do lasu i ukryli się, jeden z nich zgubił w trakcie ucieczki swój karabin. UB i MO zarządzili pościg, ale tymczasowo bezskuteczny.
Partyzanci wycofali się do odległej o 5 km. miejscowości Zielonka. Zmęczeni ucieczką przed ścigającymi ubekami i milicją zalegli w pobliskim zagajniku, dokąd siostra dowódcy ,,ROTY" Helena Trojan przyniosła im wodę do picia oraz jedzenie.
Na prośbę ,,Kruka" jego ojciec Jerzy Trojan poszedł do Trzcińca ok. 3 km po papierosy dla jego podwładnych. W godzinach popołudniowych siostra ,,Kruka" Helena Trojan zaalarmowała ukrywających się partyzantów o zbliżającej się obławie.
Zaproponowała, że ukryje ich za budynkami rodziny Trojanów w wybujałym grochu, na co wystraszeni uciekinierzy zgodzili się.
Do okrążonej wioski weszli milicjanci z psami tropiącymi. Obok ukrytych przechodził jeden z nich i nawet pojadał groch ze strąków nic nie zauważając. Dopiero przewodnik z psem nakrył ich kryjówkę.
Wtedy por. ,,Kruk" wyskoczył dając komendę „naprzód żołnierze" jednocześnie strzelił do najbliższego milicjanta, przewodnika psa, który się przewrócił i został ranny w ramię.
Józef Trojan biegiem zmierzał w kierunku pobliskiego lasu. Jednak inny ubek strzelił serią w plecy , Kruka". Pozostali partyzanci pozbawieni swojego dowódcy i okrążeni poddali się.
Do ciężko rannego por. ,,Kruka" wybiegły z domu siostra i matka. Po kilku minutach bohaterski dowódca umiera na kolanach swojej matki...
W miejscu, w którym skonał i został pochowany, stoi jego pomnik, wokoło niego rozciąga się cmentarz Parafialny. Przez lata w tym miejscu stał samotny biały krzyż, który dał początek obecnej nekropolii Rzymsko-Katolickiej PW. Matki Boskiej Bolesnej w Cielu.
Miejsce śmierci i doczesnego spoczynku jednego z tysięcy żołnierzy wyklętych stało się miejscem jednych z setek obchodów jakie w całym kraju odbywają się ku czci i pamięci tych „KTÓRZY ZACHOWALI SIĘ JAK TRZEBA”.
1 marca 2012 r w Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych miejscowa społeczność z udziałem ostatniego żyjącego członka, ,,AKO-ZEMSTA” Tadeusza Gadaszewskiego, przedstawicieli władz wojewódzkich, powiatowych, gminnych, różnych organizacji społecznych, Kompanii Honorowej Wojska Polskiego z Bydgoszczy, Orkiestry Wojskowej z Torunia, duchowieństwa, rodzin partyzantów, harcerzy i młodzieży szkolnej uroczyście odsłoniła przy mogile por. ,,Kruka" dowódcy PAS - ROTA pomnik poświęcony Jemu, oraz jego bohaterskim podwładnym Powstańcom Antykomunistycznym z Pogotowia Akcji Specjalnej ROTA" z Oddziału Bojowego Armii Krajowej oraz z Armii Krajowej Oddziału - ZEMSTA.
****
Dzięki staraniom Józefa Żernickiego w 2024 r zostanie zrekonstruowany wyjątkowy obiekt: bunkier o wymiarach 3 na 4 metry, zbudowany z bali sosnowych, obity papą i obsypany ziemią – na tablicy pokazany jest w formie przekroju.
W takim właśnie schronie i w tym dokładnie miejscu powojenni partyzanci mieli swoją bazę, w której mogli odpocząć i gdzie przechowywali broń i żywność.
Bunkier powstaje w 2024 r. dzięki współpracy Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Bydgoszcz i Nadleśnictwa Bydgoszcz.