Płyty nagrobne, nawa główna konkatedry pw. św. Jana Chrzciciela w Valletcie, fot. Marek Sikorski
.
Od średniowiecza kościoły pełniły funkcję miejsc pochówku dostojników kościelnych, co wynikało zarówno z utrwalonej tradycji, jak i z przepisów synodalnych oraz zakonnych. Po ich śmierci wystawiano monumentalne pomniki nagrobne, wśród których spotykamy epitafia wiszące, nagrobki tubowe, baldachimowe oraz pomniki z figurą leżącą.
Fundowanie pomników nagrobnych było nierozerwalnie związane z liturgią oraz wiarą w "communio sanctorum", czyli Świętych Obcowanie. Z tego powodu umieszczano je zazwyczaj w osobnych kaplicach lub w innych szczególnie ważnych przestrzeniach liturgicznych, takich jak nawa główna świątyni. Całość tej praktyki pozostawała w ścisłym związku z wiarą w życie pozagrobowe, zmartwychwstanie oraz zbawienie.
Jednym z najbardziej wyjątkowych przykładów tego religijnego zjawiska, szczególnie silnie obecnego w epoce kontrreformacji i w sztuce baroku, jest posadzka konkatedry pw. św. Jana Chrzciciela w Valletcie. Została ona pokryta inkrustowanymi marmurem płytami nagrobnymi. Znajduje się tam około 405 płyt upamiętniających najwybitniejszych rycerzy Zakonu Joannitów, z których wielu wywodziło się z wielkich arystokratycznych rodów katolickiej Europy.
Upamiętnione osoby reprezentują różne stopnie hierarchii zakonnej – od wielkich mistrzów zakonu, przez admirałów, aż po dowódców i zasłużonych rycerzy. Korony i diademy widniejące na płytach wskazują na najwyższy status społeczny i szlacheckie pochodzenie pochowanych. Datowanie nagrobków obejmuje okres od końca XVII do końca XVIII wieku.
Płyta nagrobna Mattia Pretiego, nawa główna konkatedry pw. św. Jana Chrzciciela w Valletcie,
fot. Marek Sikorski
..
Wszystkie pomniki nagrobne zaprojektowano indywidualnie i wykonano z precyzyjnie dobranego, szlachetnego, barwnego marmuru. Każdy z nich jest bogato zdobiony symbolami triumfu, sławy i śmierci, a także motywami przemijalności dóbr ziemskich, upływu czasu oraz marności ludzkiego życia. Szkielety, czaszki, klepsydry oraz liczne inne charakterystyczne dla sztuki baroku symbole vanitatywne wyrażają kres życia doczesnego i początek życia wiecznego w zjednoczeniu z Bogiem. Do najczęściej występujących motywów należą anioł sławy dmący w trąbę oraz anioły trzymające wieńce laurowe, symbolizujące zwycięstwo. Na niektórych płytach przedstawiono broń i sceny bitewne jako świadectwo rycerskości i militarnych zasług pochowanych.
Płyty te zawierają łacińskie inskrypcje o treściach eschatologicznych, imiona zmarłych oraz często rozbudowane opisy ich cnót i osiągnięć jako rycerzy maltańskich.
Jedna z płyt nagrobnych poświęcona jest upamiętnieniu zasług i cnót joannity Mattia Pretiego – wybitnego malarza barokowego, autora obrazów olejnych znajdujących się w tej świątyni oraz monumentalnych malowideł na sklepieniu, przedstawiających życie patrona Zakonu Joannitów, św. Jana Chrzciciela.
W XIX wieku płyty nagrobne zostały poddane restauracji pod kierunkiem Giuseppe Hyzlera, a następnie ponownie ułożone w obecnym porządku.
..
.