Najsmutniejszy dzień polskiej prawicy. PiS właśnie przegrał coś znacznie ważniejszego niż wewnętrzny spór.

 Jeszcze kilka miesięcy temu wierzyłem, że Prawo i Sprawiedliwość stoi przed historyczną szansą. Nie chodziło o zmianę programu, bo ten w wielu obszarach pozostaje aktualny. Nie chodziło nawet o zmianę ludzi na stanowiskach. Chodziło o coś znacznie ważniejszego - o zmianę pokoleniową i zmianę sposobu myślenia o polityce. Dzisiaj tej nadziei praktycznie już nie ma.

 Po konferencji Mateusza Morawieckiego trudno oprzeć się wrażeniu, że nie był to konflikt o ambicje ani o stanowiska. Był to spór o przyszłość całej formacji. Morawiecki mówił o czymś, co z politycznego punktu widzenia brzmiało całkowicie racjonalnie. Przypomniał, że wcześniej uzgodniono model dwóch "płuc" Prawa i Sprawiedliwości. Jedno miało prowadzić klasyczną działalność partyjną, drugie miało otwierać partię na ludzi, którzy od lat pozostają poza jej zasięgiem - przede wszystkim młodszych wyborców.

Czy naprawdę ktoś uważa, że był to zły pomysł?

 Przecież właśnie tego PiS najbardziej potrzebował. Od kilku lat partia doskonale mobilizuje własny elektorat. Problem polega na tym, że niemal wcale nie poszerza swojego poparcia. Kolejne konferencje prasowe pokazujące błędy rządu, kolejne afery, kolejne kompromitacje obecnej koalicji nie przekładają się na trwały wzrost poparcia. To oznacza, że problem nie leży wyłącznie po stronie rządu. Problem leży również po stronie sposobu komunikacji opozycji. I dokładnie o tym pisałem od wielu miesięcy. Można mieć rację. Można trafnie diagnozować błędy przeciwnika. Można punktować afery a mimo to nie przekonywać nowych ludzi. To nie jest kwestia prawdy. To jest kwestia skuteczności. I właśnie Mateusz Morawiecki wydaje się to rozumieć. Nie proponował przecież porzucenia programu PiS. Nie proponował kapitulacji wobec Unii Europejskiej ani pojednania z Donaldem Tuskiem. Proponował coś znacznie prostszego. Nowy język, nową energię i nowe środowiska. Próbę wyjścia poza własną bańkę. Dokładnie to, czego od dawna brakuje całej polskiej prawicy.

 Najbardziej uderzające było jednak coś zupełnie innego. Do samego końca swojej konferencji Morawiecki nie nawoływał do rozłamu. Nie ogłaszał nowej partii i nie wzywał do wojny z PiS. Przeciwnie. Kilka razy apelował o jedność i o opamiętanie. Cały czas powtarzał, że chce pozostać w Prawie i Sprawiedliwości. Trudno więc pogodzić ten przekaz z narracją, że od początku planował rozbicie partii. Jeżeli rzeczywiście wcześniej uzgodniono model współpracy dwóch środowisk, to nasuwa się pytanie: Co takiego wydarzyło się później? Dlaczego nagle uzgodniony model przestał obowiązywać? Dlaczego zamiast wykorzystać potencjał nowych środowisk rozpoczęto wewnętrzną wojnę? Tego dziś nie wiemy, ale skutki tej decyzji mogą być bardzo poważne.

 Niepokoi mnie również coś jeszcze. To nie pierwszy raz, gdy politycy próbujący zaproponować nowe otwarcie bardzo szybko stają się celem wewnętrznych ataków. Najpierw pojawił się Zbigniew Bogucki. Później bardzo szybko temat zniknął. Teraz podobna sytuacja spotyka Mateusza Morawieckiego. Przypadek? Być może, ale takich przypadków zaczyna być zbyt wiele.

 Mam też wrażenie, że w Prawie i Sprawiedliwości coraz silniejsze staje się środowisko, które nie proponuje praktycznie żadnej własnej wizji rozwoju partii. Jego głównym celem wydaje się utrzymanie obecnego układu wpływów. Status quo. Brak zmian i brak ryzyka. Problem polega jednak na tym, że polityka nie znosi bezruchu. Jeżeli partia nie zmienia się sama, zmieniają ją wyborcy. Najczęściej bardzo brutalnie.

 Od dawna powtarzam jedną rzecz. Bez zmiany pokoleniowej Prawo i Sprawiedliwość najprawdopodobniej nie wygra kolejnych wyborów parlamentarnych. Nie dlatego, że Jarosław Kaczyński przestał być wybitnym strategiem swojej epoki, ale dlatego, że Polska się zmieniła. Zmieniło się społeczeństwo, zmieniły się media, zmieniły się sposoby komunikacji i zmieniły się oczekiwania młodych ludzi. Partia, która chce rządzić przez następne dwadzieścia lat, nie może prowadzić kampanii tak, jak prowadziła ją dwadzieścia lat temu. I nie jest to krytyka prezesa. To jest zwykłe stwierdzenie politycznej rzeczywistości.

 Najbardziej boli mnie jednak coś jeszcze. Dzisiaj, gdy rząd Donalda Tuska zmaga się z kolejnymi problemami, aferami i narastającym zmęczeniem społecznym, największa partia opozycyjna zajmuje się sama sobą. Nie budową alternatywy, nie przygotowaniem programu, nie poszerzaniem elektoratu, lecz wewnętrzną wojną. Jeżeli ktoś miał wymarzyć sobie taki scenariusz, trudno wyobrazić sobie lepszy prezent dla obecnej koalicji rządzącej. To oczywiście moja ocena, ale patrząc na ostatnie wydarzenia, coraz trudniej oprzeć się wrażeniu, że największym przeciwnikiem Prawa i Sprawiedliwości przestaje być dziś Donald Tusk. Staje się nim własna niezdolność do odnowy.

 Żadna partia nie przegrywa dlatego, że się zmienia. Partie przegrywają wtedy, gdy przestają rozumieć, że świat zmienia się szybciej od nich. I właśnie tego najbardziej obawiam się po dzisiejszym dniu. Nie dlatego, że odszedł jeden polityk. Nie dlatego, że doszło do kolejnego konfliktu. Obawiam się, że razem z nim z Prawa i Sprawiedliwości może odejść ostatnia realna szansa na spokojną zmianę pokoleniową. Jeśli tak się stanie, to największym beneficjentem tej decyzji nie będzie ani Mateusz Morawiecki, ani Jarosław Kaczyński. Będzie nim Donald Tusk. I to on może za kilka lat podziękować swoim politycznym przeciwnikom za to, że wykonali za niego najtrudniejszą robotę.