Katowicka konwencja PiS pod hasłem „Ambitna gospodarka - damy radę” miała pokazać, że partia wraca do spraw najważniejszych dla zwykłych Polaków. I dobrze, bo gospodarka, dochody rodzin, podatki, ceny energii i perspektywy rozwoju kraju powinny być w centrum polityki. Tylko że po wysłuchaniu wystąpień mam wrażenie, że problem PiS leży zupełnie gdzie indziej niż w braku kolejnych obietnic.
Jarosław Kaczyński mówi dziś o gospodarczej ofensywie, pełniejszych portfelach Polaków, aktywizacji krajowego kapitału i powrocie do polityki z czasów poprzednich rządów PiS. Przemysław Czarnek przedstawia propozycje podwyższenia drugiego progu podatkowego ze 120 do 180 tysięcy złotych, obniżenia składki zdrowotnej dla części przedsiębiorców i zmniejszenia cen energii poprzez wyjście z unijnego systemu ETS. Są to konkretne zapowiedzi, które można i należy analizować. Tyle że nadal brakuje odpowiedzi na najważniejsze pytania: ile to będzie kosztować, skąd wezmą się pieniądze i jak zostanie to przeprowadzone. Sama deklaracja, że będzie taniej, nie jest jeszcze programem gospodarczym.
Zastanawia mnie również nagła zmiana akcentów. Przez lata słyszeliśmy, że gospodarka nie jest specjalnością Jarosława Kaczyńskiego, a wśród jego zwolenników nieraz można było spotkać przekonanie, że rozważania gospodarcze są nudne jak flaki z olejem. Ważniejsze były polityczne pojedynki, personalia i obrona prezesa. Dziś okazuje się, że gospodarka jest najważniejsza. Lepiej późno niż wcale, ale czy to rzeczywista zmiana myślenia, czy tylko kolejny element kampanii?
Jeszcze większy problem pojawił się dzień wcześniej. Kaczyński ponownie mówił o jednej wspólnej liście prawicy do Sejmu, do której chciałby przekonać trzy środowiska Konfederacji. Tymczasem już podczas katowickiej konwencji Czarnek zwracał się do Konfederacji z pretensjami i żądaniem jasnej deklaracji, czy chce współpracować z PiS, czy je atakować. A sam Kaczyński zapewniał, że zakłada odzyskanie władzy przez PiS i że to właśnie powrót jego partii do rządzenia jest rozwiązaniem problemów Polski.
No więc jak właściwie ma wyglądać ta współpraca? Czy chodzi o wspólny projekt prawicy, w którym poszczególne środowiska zachowują własną tożsamość i mają rzeczywisty wpływ na kierunek działania? Czy może o jedną listę, na której PiS będzie rozdawał karty, a pozostali mają się podporządkować? To zasadnicza różnica. Konfederacja nie bez powodu odrzuca pomysł, w którym miałaby stać się politycznym kołem ratunkowym dla PiS.
I tu wracamy do problemu, który poruszyłem w poprzednim wpisie. Prawica potrzebuje nowego przywództwa i nowego sposobu myślenia. Nie kolejnego pomysłu na utrzymanie dotychczasowego układu personalnego, lecz projektu, który będzie w stanie przyciągnąć ludzi o różnych doświadczeniach i poglądach. Dlatego nadal uważam, że główną rolę w budowaniu nowej siły prawicy powinna odegrać Konfederacja. Nie dlatego, że jest wolna od błędów, ale dlatego, że nie powinna być jedynie dodatkiem do PiS ani jego młodszym partnerem na łasce prezesa.
Największym zagrożeniem dla takiego projektu jest jednak nie tylko postawa kierownictwa PiS, ale również część jego najbardziej zaangażowanych zwolenników. Kiedy próbuje się rozmawiać o gospodarce, przyszłości państwa, finansach publicznych czy programie rozwoju, często słyszy się, że to tematy nudne, że teraz trzeba przede wszystkim odsunąć Tuska, a o reszcie porozmawiamy później. Kiedy zaś ktoś krytykuje Kaczyńskiego albo proponuje zmianę przywództwa, traktowany jest niemal jak wróg własnego obozu. Tylko że właśnie takie myślenie może pogrążyć całą prawicę. Nie wystarczy nie lubić Tuska, żeby automatycznie zdobyć poparcie wyborców. Nie wystarczy też przypominać sukcesów poprzednich rządów, jeżeli nie potrafi się przedstawić wiarygodnej odpowiedzi na wyzwania przyszłości. Wyborcy nie mają obowiązku bez końca głosować na tę samą partię tylko dlatego, że kiedyś na nią głosowali. Jeżeli Kaczyński nadal będzie traktował Konfederację jak konkurenta, którego trzeba sobie podporządkować, a własnych zwolenników będzie utwierdzał w przekonaniu, że każda krytyka PiS jest działaniem na rzecz Tuska, to nie zbuduje żadnej wspólnej prawicy. Może za to doprowadzić do tego, że PiS straci kolejną część wyborców, Konfederacja nie będzie chciała z nim współpracować, a rozproszona prawica nie stworzy większości zdolnej przejąć władzę.
W takim scenariuszu Tusk nie będzie musiał nawet szczególnie się wysilać. Wystarczy, że jego przeciwnicy sami zadbają o to, by nie potrafili się porozumieć. Dlatego mam do Jarosława Kaczyńskiego pytanie znacznie ważniejsze niż to, jakie hasło znajdzie się na następnej konwencji: o jaką Polskę właściwie chce Pan walczyć? O Polskę, w której jedna partia i jeden człowiek decydują o wszystkim, a pozostali mają jedynie wykonywać polecenia? Czy o Polskę, w której różne środowiska potrafią współpracować, przedstawiać pomysły, rozliczać błędy i wspólnie brać odpowiedzialność za państwo?
Jeśli celem jest tylko powrót PiS do władzy, to nie jest to jeszcze odpowiedź na potrzeby Polski. Jeśli jednak celem jest odsunięcie Tuska, to tym bardziej trzeba zrozumieć, że nie dokona się tego przez obrażanie potencjalnych sojuszników i oczekiwanie ich bezwarunkowej lojalności.
Prawica nie potrzebuje kolejnej konwencji, na której prezes ogłosi, że wie, jak odzyskać władzę. Potrzebuje przywództwa, które potrafi przekonać innych, że warto tę władzę wspólnie zdobyć i odpowiedzialnie sprawować.