Zainspirowany znakomitym wykładem prof. Andrzeja Nowaka w Szczecinie, który jest dostępny na YT oraz wyznaniem dr Rafała Trzaskowskiego podczas wyborów prezydenckich w wywiadzie na swoim kanale YT z Krzysztofem Stanowskim, że posiada 21 biografii Stalina w Ratuszu Miejskim zapytałem się o te sprawy SI. SI pokazuje mechanizmy zdobycia władzy przez Dżugaszwilego i mechanizmy jej utrzymania. Oczywiście mechanizmy te mają wiele wspólnego ze współczesnymi mechanizmami narzucenia dyktatury w Bolanda, the Banana Republic of Miranda :)
Spis treści:
- Kiedy umarł Koba, a narodził się Stalin?
- Czy Stalin uczynił ze stanowiska sekretarza partii najważniejszy urząd i jak mu to się udało?
- Czy Stalin był agentem carskiej ochrany i dlatego likwidował wszystkich, którzy o tym mogli wiedzieć?
- Czy Stalin wykończył Lenina?
- Czy Stalin kontrolował rozmowy telefoniczne i korespondencję członków partii, będąc sekretarzem partii i potem wykorzystywał to do zdobycia władzy? Czy pomagali mu w tym Łotysze?
- Ile biografii Stalina posiada Rafał Trzaskowski w ratuszu miejskim, do których przyznał się w rozmowie z Krzysztofem Stanowskim na swoim kanale YT podczas wyborów prezydenckich? 21?
Ad. 1
Kiedy umarł Koba, a narodził się Stalin?
Według wykładów prof. Andrzeja Nowaka „Koba” umarł, a „Stalin” narodził się na początku 1913 roku podczas pobytu Józefa Dżugaszwilego w Krakowie. [1]
Przełom ten nastąpił w murach Biblioteki Jagiellońskiej (mieszczącej się wówczas w Collegium Maius). Przyszły dyktator przeglądał tam pismo „Socjal-Rewolucjonier” z 1912 roku, w którym natrafił na nazwisko Jewgienija Stalinskiego, autora tłumaczenia na język rosyjski gruzińskiej powieści „Rycerz w tygrysiej skórze” (autorstwa Szoty Rustawelego), którą Dżugaszwili doskonale znał z czasów młodości. Inspired tym odkryciem, porzucił swój dotychczasowy pseudonim „Koba” i po raz pierwszy podpisał artykuł jako K. Stalin, co prof. Nowak podsumowuje łacińską frazą „Hic natus est Stalin” (Tu narodził się Stalin). Podsumowując: [1, 2]
- Moment narodzin Stalina: Początek 1913 roku w Krakowie.
- Powieść: Narodowy epos gruziński „Rycerz w tygrysiej skórze” Szoty Rustawelego (od nazwiska tłumacza tej powieści, Stalinskiego). [1]
"Inspired tym odkryciem" A cóż to za nowomowa?
Masz całkowitą rację, to zwykły językowy koszmarek i niedopatrzenie. Połączenie angielskiego imiesłowu z polską odmianą („inspired tym odkryciem”) to klasyczny, niepotrzebny wtręt, który brzmi sztucznie i niepoprawnie.
Prawidłowo i w czystej polszczyźnie powinno być: „Zainspirowany tym odkryciem” lub „Pod wpływem tego odkrycia”.
Dziękuję za czujność i bezpośrednie zwrócenie uwagi.
Czy w tekście o Stalinie i prof. Nowaku coś jeszcze wzbudziło Twoje wątpliwości lub wymaga doprecyzowania?
A przypadkiem nie rok 1912, kiedy Dżugaszwili był w Krakowie?
Masz bardzo dobrą intuicję historyczną – rok 1912 jest jak najbardziej kluczowy, ponieważ Józef Dżugaszwili przybył do Krakowa pod koniec listopada 1912 roku i to wtedy rozpoczęła się jego krakowska kwerenda biblioteczna. [1]
Granica między 1912 a 1913 rokiem w tej opowieści nakłada się na siebie w następujący sposób:
- Listopad/Grudzień 1912: Przyszły dyktator przyjeżdża do Krakowa, odwiedza Bibliotekę Jagiellońską i wertuje rocznik pisma „Socjal-Rewolucjonier” z 1912 roku. [1]
- Styczeń 1913: Ostateczny „akt urodzenia” nowego pseudonimu następuje w styczniu 1913 roku, kiedy to w piśmie „Proswieszczenije” ukazuje się jego słynny artykuł „Marksizm a kwestia narodowa”, pod którym po raz pierwszy oficjalnie podpisuje się jako K. Stalin.
Profesor Nowak w swoich wykładach często płynnie operuje tą cezurą, mówiąc o przełomie lat 1912 i 1913. Twoja uwaga o roku 1912 jest więc w pełni uzasadniona – to właśnie w ostatnich miesiącach tamtego roku w Krakowie dokonała się ta mentalna i czytelnicza ewolucja. [1]
Czy chciałbyś dowiedzieć się więcej o tym, gdzie dokładnie w Krakowie mieszkał Dżugaszwili podczas tej wizyty, albo z kim się wtedy spotykał (np. z Leninem)?
Ad. 2
Czy Stalin uczynił ze stanowiska sekretarza partii najważniejszy urząd i jak mu to się udało?
Tak, Józef Stalin uczynił ze stanowiska sekretarza generalnego najważniejszy urząd w państwie sovietowym. Pierwotnie, gdy funkcja ta powstała w kwietniu 1922 roku, miała ona charakter czysto techniczny, urzędniczy i administracyjny. Inni czołowi bolszewicy (jak Lew Trocki, Grigorij Zinowiew czy Lew Kamieniew) lekceważyli ten urząd, pogardliwie nazywając Stalina „Towarzyszem Kartoteką” lub „najbystrzejszą miernotą partii”. [1, 2, 3, 4]
Stalin zdołał jednak przekształcić tę „biurokratyczną nudę” w narzędzie absolutnej dyktatury. Dokonał tego za pomocą kilku precyzyjnych i konsekwentnych kroków: [1]
1. System nomenklatury i kontrola kadr (Najważniejsza broń)
Jako sekretarz generalny Stalin przejął pełną kontrolę nad polityką kadrową partii. To do jego biura należała decyzja o tym, kto zostanie sekretarzem partii w danej prowincji, kto awansuje w strukturach państwowych, a kto dostanie luksusowe dobra (jak lepsze mieszkanie czy dostęp do zamkniętych sklepów). [1, 2]
- Mechanizm: Stalin obsadzał tysiące lokalnych stanowisk swoimi lojalnymi zausznikami (m.in. Wiaczesławem Mołotowem czy Łazarem Kaganowiczem). [1, 2]
- Efekt: Kiedy dochodziło do Zjazdów Partii – na których teoretycznie wybierano władze w sposób demokratyczny – większość delegatów z prowincji stanowiły osoby, które zawdzięczały swoją karierę i przywileje wyłącznie Stalinowi. Głosowali więc zawsze tak, jak oczekiwał ich dobroczyńca. [1, 2, 3]
2. Kontrola przepływu informacji
Przez sekretariat Stalina przechodziła cała partyjna dokumentacja, raporty tajnych służb (OGPU/NKWD) oraz programy spotkań Biura Politycznego (Politbiura). Stalin decydował, jakie tematy zostaną poddane pod dyskusję, a jakie zostaną zatajone. Ponadto kontrolował on dostęp do chorującego od 1922 roku Lenina, izolując go od innych działaczy i filtrując docierające do niego wiadomości. [1, 2, 3]
3. Taktyka „Dziel i rządź” (Rozgrywanie rywali)
Po śmierci Lenina w 1924 roku Stalin nie zaatakował wszystkich konkurentów naraz, lecz eliminował ich etapami, wchodząc w taktyczne sojusze: [1, 2]
- Faza 1: Najpierw sprzymierzył się z Zinowiewem i Kamieniewem (tzw. Triumwirat), aby przy pomocy swojej większości w aparacie partyjnym całkowicie zmarginalizować i odsunąć od władzy swojego największego i najzdolniejszego rywala – Lwa Trockiego. [1, 2]
- Faza 2: Gdy Trocki przestał być zagrożeniem, Stalin sprzymierzył się z „prawicowym” skrzydłem partii (Nikołajem Bucharinem) i uderzył w swoich niedawnych sojuszników – Zinowiewa i Kamieniewa. [1, 2]
- Faza 3: Na koniec odsunął od wpływów samego Bucharina i jego zwolenników, zostając około 1929 roku jedynowładcą. [1, 2]
4. Zneutralizowanie „Testamentu Lenina”
Przed śmiercią Włodzimierz Lenin zorientował się, jak wielką władzę kumuluje Stalin i w swoim tzw. Liście do zjazdu (testamencie) wprost nakazał usunięcie Stalina ze stanowiska sekretarza generalnego, opisując go jako człowieka zbyt brutalnego i kapryśnego.
Stalinowi udało się jednak przetrwać ten kryzys. Ponieważ jego rywale (Zinowiew i Kamieniew) bardziej niż Stalina bali się wówczas potęgi Trockiego, pomogli zataić ten dokument przed szerokim gremium partyjnym i obronili Stalina na zjeździe. [1, 2]
Do końca lat 20. Stalin udowodnił, że w systemie totalitarnym realna władza nie leży w błyskotliwości ideologicznej czy stanowiskach rządowych, ale w kontroli nad aparatem biurokratycznym i policyjnym. To sprawiło, że funkcja sekretarza generalnego (potocznie genseka) stała się synonimem dyktatora ZSRR, a instytucje rządowe (jak Rada Komisarzy Ludowych) stały się jedynie fasadą realizującą wolę partii. [1, 2, 3, 4]
Ad. 3
Czy Stalin był agentem carskiej ochrany i dlatego likwidował wszystkich, którzy o tym mogli wiedzieć?
Teoria o tym, że Józef Stalin był tajnym współpracownikiem carskiej policji politycznej (Ochrany), to jedna z najbardziej fascynujących i mrocznych zagadek XX wieku, która jednak w świetle współczesnej nauki historycznej nie znajduje twardych dowodów.
Choć hipoteza ta doskonale tłumaczyłaby niektóre zachowania dyktatora, większość biografów Stalina (w tym m.in. Simon Sebag Montefiore czy Stephen Kotkin) uważa ją za mit. Sam prof. Andrzej Nowak również nie buduje na tym swojej narracji naukowej o dyktatorze.
Szpiegul.pl
Kulisy tej spawy wyglądają następująco:
Skąd wzięła się ta teoria?
Głównym źródłem rewelacji był Aleksander Orłow (Lejba Feldbin), wysoki rangą generał NKWD i szef sowieckiego wywiadu w Hiszpanii, który w 1938 roku uciekł na Zachód. Po śmierci Stalina opublikował on artykuł w amerykańskim magazynie Life, w którym twierdził, że:
Do Rzeczy +1
- Stalin (jako Koba) był płatnym informatorem Ochrany w latach 1902–1905 lub 1906.
- W 1937 roku grupa wysokich oficerów Armii Czerwonej (na czele z marszałkiem Michaiłem Tuchaczewskim) oraz szefów NKWD miała rzekomo odkryć w carskich archiwach w Krasnojarsku oryginalną teczkę agenturalną Stalina.
Do Rzeczy +2
Czy to dlatego likwidował wszystkich dookoła?
Według teorii Orłowa to właśnie strach przed demaskacją był prawdziwym motorem napędowym Wielkiego Terroru (czystek z lat 1937–1938). Stalin miał wymordować starą gwardię bolszewicką, generalicję oraz kierownictwo bezpieki (np. Henryka Jagodę), aby uciszyć każdego, kto choćby otarł się o dokumenty Ochrany lub mógł pamiętać podejrzane zachowania Koby z czasów carskich.
Dodatkowym „paliwem” dla tej teorii był fakt, że przed rewolucją Stalin zaskakująco łatwo i wielokrotnie uciekał z carskich zesłań na Syberię. Dla wielu współczesnych było to podejrzane – podejrzewano, że Ochrana celowo przymykała oko na ucieczki swojego agenta, by ten mógł dalej infiltrować struktury bolszewików.
Co na to współcześni historycy? (Stan badań)
Po otwarciu sowieckich archiwów w latach 90. XX wieku historycy poddali tezę Orłowa szczegółowej weryfikacji. Wnioski są sceptyczne z kilku powodów:
- Brak dokumentów: W odnalezionych archiwach carskich nie ma żadnego śladu po współpracy Stalina. Choć dyktator mógł je osobiście zniszczyć, Ochrana dublowała dokumentację w wielu departamentach i miastach – kompletne wyczyszczenie śladów w całym imperium byłoby niemożliwe.
- Słynny list Eriomina (fałszerstwo): W 1956 roku opublikowano tzw. „list Eriomina”, rzekomy dokument Ochrany z 1913 roku potwierdzający współpracę Stalina. Szybko udowodniono, że list jest falsyfikatem – zawierał błędy w carskiej tytulaturze, a sam pułkownik Eriomin w dacie wystawienia dokumentu nie pełnił już opisywanej tam funkcji.
- Logika terroru: Współcześni historycy uważają, że Stalin nie potrzebował osobistego strachu przed demaskacją, by rozpętać terror. Wielka czystka wynikała z jego paranoicznej natury, chęci wymiany elit na całkowicie ślepo posłuszne („nowy zaciąg”) oraz przygotowania państwa do nadchodzącej wojny totalnej poprzez bezwzględne wycięcie potencjalnej „piątej kolumny”.
- Łatwe ucieczki z Syberii: Wbrew pozorom carski system zesłań w tamtym okresie był wyjątkowo dziurawy i słabo strzeżony. Ucieczka z Syberii wymagała głównie pieniędzy od partii i sprytu – uciekali stamtąd niemal wszyscy czołowi bolszewicy, w tym Trocki i Dzierżyński.
Podsumowując: Teoria o Stalinie jako agencie Ochrany pozostaje w sferze publicystyki i teorii spiskowych. Prawdziwy Stalin był tak brutalny i podejrzliwy nie dlatego, że ukrywał carską legitymację, ale dlatego, że bezwzględna mechanika systemu totalitarnego, którą sam współtworzył, wymagała permanentnego strachu i eliminacji realnych oraz urojonych wrogów.
Szpiegul.pl
Jeśli chcesz, możemy przyjrzeć się innym zagadkom z młodości Stalina – na przykład temu, skąd młody gruziński rewolucjonista miał pieniądze na podróże po Europie (w tym do Krakowa) i jaką rolę odgrywały w tym słynne napady na banki (jak ten w Tyflisie). Co o tym myślisz?
Ad. 4
Czy Stalin wykończył Lenina?
Bezpośrednia odpowiedź brzmi: w sensie dosłownym (fizycznym) najprawdopodobniej nie, ale wykończył go psychicznie, politycznie i całkowicie odizolował od świata.
Kwestia tego, czy Józef Stalin bezpośrednio przyczynił się do fizycznej śmierci Włodzimierza Lenina (który zmarł 21 stycznia 1924 roku), do dziś dzieli badaczy. Chociaż pojawiają się teorie spiskowe o otruciu, oficjalny konsensus historyków wskazuje na naturalne, choć gwałtowne postępy ciężkiej choroby neurologicznej. [1, 2, 3]
Proces „wykańczania” Lenina przez Stalina dokonał się jednak na trzech płaszczyznach:
1. Izolacja i wykończenie psychiczne
Od maja 1922 roku Lenin przeszedł serię ciężkich udarów mózgu, które stopniowo odbierały mu mowę i paraliżowały ciało. Biuro Polityczne oficjalnie powierzyło Stalinowi zadanie... „opieki” nad chorym wodzem. [1]
- W praktyce Stalin wykorzystał to do całkowitej inwigilacji Lenina.
- Kontrolował każdą wizytę, filtrował korespondencję i decydował, o jakich sprawach państwowych chory może usłyszeć.
- Gdy żona Lenina, Nadieżda Krupska, próbowała przekazać mężowi informacje o brutalnych działaniach Stalina w Gruzji, Stalin zadzwonił do niej i wulgarnie zwymyślał, grożąc jej partyjnym sądem. Gdy Lenin się o tym dowiedział, doznał kolejnego ataku, który praktycznie zakończył jego polityczną aktywność. [1]
2. Sprawa trucizny (Błagania o cyjanek)
Z odtajnionych w 1989 roku dokumentów wynika fascynujący fakt: cierpiący i sparaliżowany Lenin, zdając sobie sprawę ze swojego stanu, osobiście prosił Stalina o zdobycie i podanie mu cyjanku potasu, by mógł popełnić samobójstwo. [1]
- Stalin poinformował o tej prośbie Biuro Polityczne w marcu 1923 roku, ale oficjalnie odmówił podania trucizny, argumentując to „humanitaryzmem”. [1]
- Krytycy Stalina (i niektórzy późniejsi historycy, jak np. Lew Lurie) wysunęli hipotezę, że Stalin mógł ostatecznie podać truciznę na własną rękę na początku 1924 roku, gdy Lenin zaczął chwilowo odzyskiwać siły i groził sojuszem z Trockim. Nie ma jednak na to twardych dowodów medycznych – sekcja zwłok wykazała katastrofalny stan naczyń krwionośnych mózgu (skrajną miażdżycę). [1, 2, 3]
3. Wykończenie polityczne i „Mumia propagandowa”
Stalin wykończył Lenina jako żywego polityka, by natychmiast stworzyć z niego martwego boga.
- Choć Lenin w swoim „Testamencie” wprost ostrzegał przed Stalinem i żądał jego usunięcia, Stalin z pomocą Kamieniewa i Zinowiewa zdołał te zapiski zataić. [1, 2]
- Wbrew woli samego Lenina (oraz jego żony), który chciał skromnego pochówku obok matki, Stalin podjął decyzję o zmumifikowaniu zwłok wodza i wybudowaniu Mauzoleum na Placu Czerwonym. [1]
Ciało Lenina stało się dla Stalina „relikwią”, która legitymizowała jego własną władzę. Ogłaszając się „najwierniejszym uczniem Lenina”, Stalin mógł bezkarnie mordować starą gwardię bolszewicką pod pretekstem obrony „czystości leninizmu”. [1, 2]
Ad. 5
Czy Stalin kontrolował rozmowy telefoniczne i korespondencję członków partii, będąc sekretarzem partii i potem wykorzystywał to do zdobycia władzy? Czy pomagali mu w tym Łotysze?
Tak, Józef Stalin na masową skalę kontrolował rozmowy telefoniczne oraz korespondencję swoich rywali partyjnych i wykorzystał te informacje jako jeden z głównych atutów w bezwzględnej walce o władzę. W tym systemie totalitarnej inwigilacji istotną, choć specyficzną rolę odegrali również Łotysze. [1]
Mechanizm ten oraz rola mniejszości łotewskiej w umacnianiu dyktatury Stalina wyglądały następująco:
1. Jak Stalin podsłuchiwał Kreml i zdobył władzę?
W latach 20. XX wieku, gdy Stalin budował swoją pozycję jako sekretarz generalny, na Kremlu zainstalowano nowoczesną, automatyczną centralę telefoniczną o nazwie „Wiertuszka” (od rosyjskiego słowa oznaczającego tarczę obrotową w aparacie). System ten miał gwarantować bezpieczną, rządową łączność, do której dostęp mieli wyłącznie najwyżsi rangą dygnitarze (członkowie Biura Politycznego).
- Tajny przełącznik: Centrala została zainstalowana pod nadzorem czeskiego mechanika i komunisty, Jana Garicha. Stalin szybko podporządkował sobie Garicha i nakazał mu zamontowanie w swoim gabinecie specjalnego panelu kontrolnego.
- Wiedza to władza: Dzięki temu rozwiązaniu Stalin mógł w dowolnym momencie wpiąć się w linię telefoniczną i osobiście słuchać prywatnych oraz służbowych rozmów swoich największych konkurentów – Lwa Trockiego, Grigorija Zinowiewa, Lwa Kamieniewa czy Nikołaja Bucharina.
- Efekt: Stalin wiedział o planowanych sojuszach, taktycznych ruchach i prywatnych opiniach swoich rywali zanim ci zdążyli je oficjalnie sformułować na posiedzeniach partii. Pozwalało mu to bezbłędnie rozgrywać przeciwników, neutralizować ich plany (metodą „dziel i rządź”) i zawsze być o krok przed nimi. Ponadto jego sekretariat, na czele z Aleksandrem Poskriobyszewem, skrupulatnie kontrolował i filtrował całą pocztę przychodzącą do członków Komitetu Centralnego. [1, 2]
2. Czy pomagali mu w tym Łotysze?
Tak, ale ich rola polegała na fizycznym stworzeniu, zabezpieczeniu i bezwzględnym egzekwowaniu tego systemu kontroli. Łotysze nie byli monterami podsłuchów, ale stanowili „zbrojne ramię”, które chroniło Stalina i eliminowało ludzi wskazanych przez partię na podstawie zdobytych taśm czy donosów. [1]
- Sowiecka bezpieka (Czeka/OGPU): Twórcą bolszewickiego aparatu terroru był Polak, Feliks Dzierżyński. Jednak jego najbliższymi współpracownikami i faktycznymi wykonawcami terroru byli radykalni Łotysze, tacy jak Jēkabs Peterss (Jakow Peters) oraz Mārtiņš Lācis (Martin Łacis). W pierwszych latach rewolucji Łotysze stanowili ogromny odsetek kadr w strukturach Czeki. [1, 2]
- Czerwoni Strzelcy Łotewscy: Byli to elitarni, niezwykle zdyscyplinowani żołnierze, którzy pilnowali Kremla, chronili bolszewickie dowództwo i stanowili straż przyboczną przywódców, w tym Stalina. To oni fizycznie odizolowali chorującego Lenina i kontrolowali, kto może się z nim skontaktować. [1]
- Kontrola korespondencji (Czarna Gabinet): Łotewscy czekiści nadzorowali urzędy pocztowe i telegraficzne, prowadząc totalną cenzurę i przejmując listy „podejrzanych” członków partii.
Tragiczny finał pomocników
Stalin, owładnięty paranoją, doskonale rozumiał, jak niebezpieczni są ludzie, którzy posiadają wiedzę o jego własnych tajemnicach i metodach dochodzenia do władzy.
Podczas Wielkiego Terroru (1936–1938) Stalin przeprowadził tzw. Operację Łotewską NKWD. Niemal wszyscy łotewscy komuniści i wysokiej rangi czekiści, którzy pomagali mu budować ten totalitarny system (w tym wspomniani Jēkabs Peterss i Mārtiņš Lācis), zostali aresztowani, oskarżeni o szpiegostwo i rozstrzelani. Ich miejsce zajęli nowi, młodzi funkcjonariusze, którzy nie pamiętali czasów, gdy Stalin był jedynie skromnym „Towarzyszem Kartoteką” podsłuchującym swoich kolegów. [1, 2]
Jeśli temat metod inwigilacji i wewnętrznych mechanizmów Kremla Cię ciekawi, możemy porozmawiać o tym, jak wyglądały techniczne kulisy słynnych procesów moskiewskich, albo o tym, w jaki sposób Stalin kontrolował samych szefów NKWD (Jagodę, Jeżowa, Berię). Daj znać, który wątek rozwinąć!
Ad. 6
Ile biografii Stalina posiada Rafał Trzaskowski w ratuszu miejskim, do których przyznał się w rozmowie z Krzysztofem Stanowskim na swoim kanale YT podczas wyborów prezydenckich? 21?
W rozmowach i wywiadach (a także w swojej książce autobiograficznej „Rafał”) Rafał Trzaskowski wspominał, że w gabinecie w ratuszu miejskim posiada dwadzieścia biografii Stalina (oraz Napoleona). [1, 2]
Zatem Twoje wskazanie (21) było niezwykle bliskie – sam polityk określa tę liczbę okrągłym hasłem „dwadzieścia biografii”. [1, 2]
Jak sam tłumaczył, trzymanie tylu książek o jednej postaci (ma również pokaźne zbiory dotyczące Hitlera, Churchilla czy de Gaulle'a) wynika z chęci porównywania różnych perspektyw historycznych. Często budzi to duże zaskoczenie i „oczy jak pięć złotych” u gości odwiedzających warszawski ratusz. Wątek ten przewijał się w materiałach publicystycznych i wywiadach przy okazji kampanii wyborczych oraz recenzji jego książki. [1, 2, 3]