Valletta przeżyła trzy wielkie tragedie. Pierwszą było Wielkie Oblężenie w 1565 roku, drugą okupacja francuska pod dowództwem Napoleona Bonaparte w latach 1798-1800 oraz tragiczne bombardowania w czasie drugiej wojny światowej ze strony Włoch i Niemiec w latach 1940-1942. Wtedy ze względu na strategiczne znaczenie wyspy przeprowadzono przeszło 3 tysiące nalotów , które doprowadziły do ludobójczej tragedii, bo zginęło około 7 tys. mieszkańców i żołnierzy (w obronie Malty poległo także 13 też Polaków – marynarzy okrętu „Kujawiak”). Zniszczono też i to nieodwracalnie wiele dóbr kultury (np. Operę Królewską w Valletcie).
Pomnik Ofiar II Wojny Światowej w Valletcie, fot. Marek Sikorski
Mieszkańcy Malty oraz wojska brytyjskie w tym inni alianci dzielnie się bronili a ich bohaterstwo zostało uznane nadaniem największego brytyjskiego odznaczenia – Krzyża św. Jerzego przez króla Jerzego VI. Pamięć o tej tragedii wojennej oraz jubileusz 50-lecia nadania tego odznaczenia zainspirowały ufundowanie pomnika Siege Bell War Memorial (Pomnik – Dzwon Oblężenia).
Jest to jeden z największych pomników europejskich upamiętniających ofiary bestialstwa Niemców z czasów II wojny światowej. Pomnik, z 1992 roku, został zaprojektowany przez Michaela Sandle’a, znanego rzeźbiarza i powstał z inicjatywy George Cross Island Association dla upamiętnienia 50. rocznicy zakończenia niemieckiego oblężenia oraz nadania orderu św. Jerzego Malcie.
Znajduje się on przy obrzeżu Wielkiego Portu w Valletcie, na bastionie św. Krzysztofa, tuż na przeciwko Dolnych Ogrodów Barrakka. Jest to budowla na planie centralnym. Pod względem formy architektonicznej nawiązuje do antycznych świątyń i grobowców zwanych „tolosami”, symbolizujących wieczność i pamięć, ale też nawiązuje do nowożytnych pomników i kaplic grobowych na planie centralnym oraz pomników neoklasycystycznych o tym samym symbolicznym znaczeniu. Tu mamy jednak do czynienia z surową formą architektoniczną – z dziesięcioma kolumnami o kwadratowym przekroju, zwieńczonych kopula – symbolem chwały. Wewnątrz zaś umieszczono olbrzymi dzwon z brązu, odlany 10 lutego 1992 roku przez największego ludwisarza na świecie, Johna Taylora w Loughborough w Anglii. Na jego na płaszczu przedstawiono wizerunek Matki Boskiej w płomieniach – symbol cierpienia, a z drugiej strony wizerunek Krzyża św. Jerzego. Tym przedstawieniom towarzyszy inskrypcja będąca parafrazą Psalmu 140, 8 (139,8): „Obumbrasti Super Caput Meum In Die Belli MCMXL – MCMXLIII” (tłum. „Osłoniłeś moją głowę w dniach walki 1940-1943”).
Schody do tego pomnika opatrzono tablicami pamiątkowymi, m.in. odnoszącymi się do nadania odznaczenia św. Jerzego oraz wspominającymi o odsłonięciu przeprowadzonym w obecności królowej Elżbiety II w 1992 roku.
Temu pomnikowi towarzyszy jeszcze druga część, a mianowicie umieszczona na kamiennym postumencie, dużych rozmiarów, leżąca figura osoby zmarłej okrytej całunem. Jest to rzeźba z brązu , dużych rozmiarów, która ma upamiętnić tysiące ofiar niemieckiego bestialstwa, zarówno osób cywilnych jak i żołnierzy, w tym marynarzy. O tym wszystkim ma przypominać światu bicie dzwonu, każdego dnia, zawsze w południe.
Postscriptum
W Valletcie znajduje się też polski akcent tragedii II Wojny Światowej. Jest to tablica pamiątkowa w Ogrodach Barrakka.. Znajduje się ona na filarze dawnej budowli ogrodowej. Poświęcona jest 13 polskim marynarzom okrętu ORP "Kujawiak", którzy zginęli w obronie Malty. Okręt zatonął 16 czerwca 1942 roku w czasie akcji niosącej pomoc brytyjskiemu niszczycielowi HMS ":Badsworth" (tablica została staraniem strony polskiej odnowiona w 2012 roku).
Tablica upamiętniająca bohaterską śmierć polskich marynarzy ORP "Kujawiak", Valletta, fot. domena publiczna (specjalnie opublikowałem zdjęcie dużych rozmiarów)